Αν είναι αλήθεια ότι η μορφή, η λειτουργικότητα και η αισθητική των πλατειών αντανακλούν την συνολική εικόνα των πόλεών μας τότε πράγματι η σημερινή μορφή της πλατείας Χαλανδρίου απεικονίζει πλήρως τις διαστάσεις μιας πόλης που έχει πλέον μετατραπεί σε σταυροδρόμι. Όπως λοιπόν το Χαλάνδρι χάνει με ταχύτατους ρυθμούς όλες τις ιδιότητες της πόλης προς όφελος των οδικών αξόνων που το κατέλαβαν, έτσι και η πλατεία του παραμένει κατατεμαχισμένη από δρόμους και κατειλημμένη από τις επεκτάσεις ,τα στέγαστρα , τα πατώματα και τις πόρτες των αυθαιρετούντων καταστηματαρχών που ιδιοποιούνται με την ανοχή του δήμου τον δημόσιο χώρο της πόλης.
Ταυτόχρονα παραμένει αφιλόξενη και εχθρική προς όσους αδυνατούν να ανταποκριθούν στις οικονομικές η αισθητικές απαιτήσεις των ιδιοκτητών με αποτέλεσμα ολόκληρες κοινωνικές ομάδες όπως η νεολαία και οι τρίτη ηλικία να εξοβελίζονται, μερικές φορές και βιαίως από αυτήν.
Η προτεινόμενη από τον δήμο σήμερα ανάπλαση της πλατείας θα μπορούσε να αποδειχθεί ιστορική ευκαιρία για την επανάκτηση της πλατείας από τους κατοίκους της πόλης μας, μια ευκαιρία για την ανάδειξη των διατηρητέων και της πλούσιας ιστορίας της, μια ευκαιρία για να αποκτήσει λειτουργικότητα ως χώρος συνάθροισης, διασκέδασης, ξεκούρασης και αναψυχής, ως χώρος ανοιχτός και φιλικός σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού της πόλης μας.
΄Όλα αυτά θα μπορούσαν να επιτευχθούν μόνο αν το θέμα της ανάπλασης προσεγγιζόταν από το δήμο με μια συνείδηση πόλης και όχι με λογιστικό και πρόχειρο τρόπο. Είναι χαρακτηριστικό ότι η διοίκηση προχώρησε στις διαδικασίες των μελετών χωρίς ποτέ να συζητήσει το θέμα σε δημοτικό συμβούλιο, χωρίς να έρθει σε επαφή και διαβούλευση με τους φορείς της πόλης χωρίς να κάνει αρχιτεκτονικό διαγωνισμό και με μια προμελέτη της τεχνικής υπηρεσίας που είχε το μέγεθος μιάμισης σελίδας… Παρόλα αυτά και χωρίς να γνωρίζει κανείς το είδος και το χρονοδιάγραμμα των έργων καθορίστηκε το κόστος στο ύψος των 3.150.000 ευρώ…
Ενδεικτικό της προχειρότητας και της έλλειψης στρατηγικού σχεδιασμού είναι ακόμη το γεγονός ότι η διοίκηση του δήμου αρνείται να ευθυγραμμιστεί με τις προβλέψεις της μελέτης Νέλλα για την πεζοδρόμηση της οδού Β Γεωργίου. Μπορεί όμως να υποστηρίξει κανείς στα σοβαρά ότι θα γίνει ανάπλαση της πλατείας χωρίς να παίρνει υπόψη τη κυκλοφοριακή μελέτη για το κέντρο της πόλης που η ίδια η διοίκηση παρήγγειλε και διαφήμιζε σε όλους τους τόνους; Ακόμη πόσο σοβαρά μπορούμε να πάρουμε την πρόθεση ανάπλασης όσο η διοίκηση αλλάζει συνεχώς γνώμη για άλλα έργα που λέει ότι θα γίνουν στο κέντρο όπως το γκαράζ και το δημαρχείο;
Η θέση μας για την πλατεία μπορεί να συνοψιστεί στο τετράπτυχο:
Ενοποίηση , πεζοδρόμηση- δενδροφύτευση, ανάδειξη των διατηρητέων, επανάκτηση του δημόσιου χώρου από τα καταστήματα.
Φανταστείτε μια πλατεία όπου σε αυτήν θα έχουν την θέση τους η κρήνη της Δούκισσας της Πλακεντίας, το κτίριο του εργατικού κέντρου που το κατάντησαν ουρητήρια, το μνημείο της αντίστασης, τα διατηρητέα καφενεία, ο ανδριάντας του Γέρου του Μοριά, τα απομεινάρια του οθωμανικού νεκροταφείου δίπλα στην εκκλησία, το διοικητήριο και το σπίτι του Πασά .
Μια πλατεία χωρίς υψομετρικές διαφορές, χωρίς το χουντικό μνημείο και χωρίς αυτοκίνητα. Δενδροφυτεμένη, με οάσεις δροσιάς,και αξιοποίηση του υγρού στοιχείου της ρεματιάς σε σύνδεση με τον χώρο της οδού Γυφτόπουλου μετά την απομάκρυνση των παράνομων σταθμών των λεωφορείων..
Μια πλατεία με παιδιά, με μικρό υπαίθριο θέατρο, παγκάκια, υπαίθριο εμπόριο, τόπο ξεκούρασης συνεύρεσης , βόλτας και αναψυχής. Ένα χώρο πολιτισμού σε αρμονία με ένα κτίριο δημαρχείου στο δημοτικό οικόπεδο (που σήμερα αξιοποιείται από τους ιδιώτες ως πάρκιγκ) σε ανθρώπινες διαστάσεις, χωρίς εξάντληση του συντελεστή δόμησης και χωρίς μεταφορά του συνόλου των υπηρεσιών που επιβαρύνουν τις κυκλοφοριακές ροές.
Μια πλατεία με σταθμό μετρό όπως προβλεπόταν στο γενικό πολεοδομικό του 1989(και δεν έγινε ποτέ ,προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα οικονομικά συμφέροντα που προσδοκούν υπεραξίες από την αλλαγή χρήσης σε αδόμητες περιοχές),ικανό να ενισχύσει αποφασιστικά το εμπορικό κέντρο αλλά κυρίως την μετακίνηση των χαλανδραίων με μέσα μαζικής μεταφοράς χωρίς τις αρνητικές συνέπειες των αλλαγών χρήσης κοντά στο κέντρο.
Είναι σαφές ότι η λειτουργία σταθμού μετρό στο κέντρο της πόλης που έχει πλέον οριστικά διαμορφωθεί, και έχει από το ισχύον γενικό πολεοδομικό χρήσεις γης πολεοδομικού κέντρου, δεν θα είχε τις αρνητικές συνέπειες της αλλαγής χρήσεων και της ανεξέλεκτης οικοδόμησης που έχουν οι σταθμοί σε αδόμητες περιοχές όπως της Δουκίσης Πλακεντίας, περιοχή στην οποία η διοίκηση προτείνει την λειτουργία τεράστιου εμπορικού κέντρου 5 οικοδομικών τετραγώνων. Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που η ΣΤάΣΗ πολύ έγκαιρα, ήδη από το 1998 πρότεινε την ίδρυση του σταθμού της πλατείας και όχι την επιλογή της δουκίσσης Πλακεντίας.
Πλατεία και κέντρο της πόλης : αδιάσπαστη ενότητα
Είναι αδύνατο να διατυπώσει κανείς ένα όραμα για μια νέα πλατεία αν δεν πάρει υπόψη του τη μορφή του κέντρου της πόλης και τα προβλήματα που αυτή αντιμετωπίζει. Ως προς τις διαπιστώσεις είναι δύσκολο να πρωτοτυπήσει κανείς: κυκλοφοριακό, ρύπανση, εμπορική υπερανάπτυξη, τάση απομάκρυνσης της κατοικίας. Θεωρούμε ότι τρεις είναι οι κύριες αιτίες αυτών: η θέση της πόλης στην είσοδο των Μεσογείων, ο τρόπος υλοποίησης των μεγάλων έργων και η δυναμική της ανάπτυξης του εμπορικού κέντρου σε συνδυασμό με την έλλειψη ελέγχου των χρήσεων γης από τις διοικήσεις του δήμου μας τα τελευταία χρόνια. Είναι φανερό ότι χωρίς μια ολοκληρωμένη αντιμετώπιση των βασικών αιτιών της σημερινής υποβάθμισης του κέντρου δεν μπορεί να υπάρξει ανατροπή της υφιστάμενης κατάστασης.
Χρειάζονται λοιπόν μέτρα τόσο συγκοινωνιακού όσο και πολεοδομικού χαρακτήρα τα οποία θα προσπαθήσουμε παρακάτω να περιγράψουμε.
Στόχος αυτών των μέτρων θα πρέπει να είναι η προστασία της πόλης από την τάση υπερανάπτυξης οχλουσών και μεγάλων εμπορικών δραστηριοτήτων μέσα στο κέντρο, τάση που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον εξοβελισμό της κατοικίας. Οι υψηλές πλέον αξίες γης σε συνδυασμό με την έλλειψη χώρων στάθμευσης, την ρύπανση και το θόρυβο οδηγούν στη σταδιακή μετάλλαξη του κέντρου σε μονολειτουργική ζώνη εμπορίου το πρωί και διασκέδασης το βράδυ. Αυτή η τάση πρέπει να ανατραπεί. Το κέντρο της πόλης δεν πρέπει επ ουδενί να γίνει γκέτο, οφείλει να διατηρήσει τον πολυλειτουργικό του χαρακτήρα. Αυτό θα είναι προς όφελος και του εμπορικού κόσμου που σήμερα βλέπει την σταδιακή μετατόπιση όλης της εμπορικής ζώνης προς την πλατεία Φλύας και τον σταθμό του Μετρό. Αυτή η εξέλιξη σε συνδυασμό με τις υπεραγορές και τα mall που σχεδιάζονται στο μετρό και το Χατζηκώστα θα επιφέρουν το τελειωτικό χτύπημα στον εμπορικό κόσμο της πόλης.
Μέτρα πολεοδομικού και διοικητικού χαρακτήρα
1 Άμεση και χωρίς εξαιρέσεις αναστολή έκδοσης οικοδομικών αδειών για όλες τις χρήσεις γραφείων και καταστημάτων και για όλα τα μεγάλα οικόπεδα του κέντρου της πόλης.
2 Μέτρα αποθάρρυνσης της συνένωσης οικοπέδων, περιορισμός της χρήσης γενικής κατοικίας μόνο στα οικόπεδα που έχουν πρόσοψη σε βασικό οδικό δίκτυο και όχι σε όλο το τετράγωνο όπως γίνεται σήμερα.
3 Μείωση των συντελεστών δόμησης και κάλυψης οικοπέδων για όλα τα μεγάλα οικόπεδα ή τα προερχόμενα από συνενώσεις, εξαιρέσεις για τις μικρές ιδιοκτησίες.
4 Αυξημένες απαιτήσεις για χώρους στάθμευσης από κάθε νέα οικοδομή
5 Ειδικά αυξημένες απαιτήσεις κοινόχρηστων υποδομών και θέσεων στάθμευσης για επιβλαβείς χρήσεις όπως σουπερ μάρκετ, διαγνωστικά κέντρα, πολυκαταστήματα
6 Αυστηρές διαδικασίες ελέγχου των χρήσεων γης- ακύρωση οποιασδήποτε νομιμοποίησης των παρανομιών στις αλλαγές των χρήσεων όπως αυτή που ετοιμάζεται για την οδό Ριζάρη
7 Κλιμακωτή διαμόρφωση των δημοτικών τελών ανάλογα με το μέγεθος της επιβάρυνσης που η χρήση επιφέρει στην πόλη. Θα μπορούσαν οι μεγάλες επιχειρήσεις να επιβαρυνθούν για την αποκομιδή των απορριμμάτων τους ή να πληρώνουν ένα ειδικό περιβαλλοντικό τέλος που θα πήγαινε σε κάποιο ειδικό ανταποδοτικό λογαριασμό.
8 Μέτρα ενίσχυσης της κατοικίας και των μικτών χρήσεων, όπως η αποθάρρυνση της οικοδόμησης με το σύστημα pilotis και η παροχή κινήτρων για μικρά μαγαζιά μέχρι 70 τμ
9 Παροχή κινήτρων για την παραμονή στο κέντρο των μικρών επιχειρήσεων του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα της οικονομίας
Μέτρα συγκοινωνιακού χαρακτήρα
1 Αξιοποίηση των μεγάλων έργων και ειδικά των παραδρόμων της Αττικής οδού για την διοχέτευση τμήματος της υπερτοπικής κυκλοφορίας που διέρχεται από το κέντρο της πόλης. Διεκδίκηση λωρίδας κυκλοφορίας εντός της Αττικής οδού που να συνδέει με το Μαρούσι.
2 Ενίσχυση όλων των μέσων μαζικής μεταφοράς και του τρίπτυχου πεζός-ποδήλατο μμμ
3 Αξιοποίηση της εμπειρίας των αντίστροφων λεωφορειόδρομων στο βασικό οδικό δίκτυο
4 Άμεση απομάκρυνση όλων των τερματικών σταθμών λεωφορείων από το κέντρο ειδικά δε αυτών που είναι παράνομες πάνω στην α ζώνη προστασίας της ρεματιάς
5 Αποθάρρυνση της εισόδου των ΙΧ στο κέντρο με αυστηρότατο έλεγχο της παράνομης στάθμευσης και περιορισμό του μέγιστου χρονικού ορίου που μπορεί να διαρκέσει η νόμιμη στάθμευση σε μη μόνιμους κατοίκους. Δραστική αστυνόμευση για τη στάθμευση σε πεζοδρόμια
6 Δημιουργία περιφερειακών πάρκιγκ στις παρυφές της πόλης και ακύρωση της απόφασης του δημοτικού συμβουλίου για κατασκευή γκαράζ στο κέντρο της πόλης.
Άφησα τελευταίο το μεγάλο για εμάς ζήτημα της ισότιμης πρόσβασης στο κέντρο.
Είναι προφανές ότι σε ένα δημόσιο διάλογο θα μπορούσαν να τεθούν οι πιο διαφορετικές προτάσεις. Για εμάς που παίρνουμε την πρωτοβουλία να ανοίξουμε δημόσια αυτήν την συζήτηση οι μόνες προτάσεις που απορρίπτουμε χωρίς συζήτηση είναι αυτές που θέτουν ως προαπαιτούμενο τον εξοβελισμό κάθε διαφορετικότητας από τον δημόσιο χώρο της πόλης. Θεωρούμε ότι οι έξαλλες κραυγές για την απομάκρυνση των μικροπωλητών, τα πογκρόμ της δημοτικής αστυνομίας ενάντια στους μετανάστες, οι κατασχέσεις των εμπορευμάτων τους σε συνδυασμό με το κλίμα της αστυνομοκρατίας και το πλήθος των καμερών στο κέντρο της πόλης είναι ενάντια σε κάθε έννοια αγοράς όπως αυτήν την γνωρίζουμε από τους αρχαίους χρόνους. Είναι άξιο απορίας που ορισμένοι αρνούνται να καταλάβουν το προφανές: η απομάκρυνση του υπαίθριου εμπορίου πλήττει την ύπαρξη και το δυναμισμό της εμπορικής πιάτσας, εξοβελίζει τους καταναλωτές χαμηλότερων εισοδημάτων και δεν πρόκειται να αυξήσει τον τζίρο των καταστημάτων αφού αυτά απευθύνονται σε άλλες εισοδηματικές κατηγορίες πληθυσμού.
Για εμάς η πολυλειτουργικότητα του κέντρου είναι συνυφασμένη με τη διαφορετικότητα, την εξασφάλιση της πρόσβασης για όλους και την ίδια τη δημοκρατία.
Σίμος Ρούσσος
