Στάση στο Χαλάνδρι

Ένας χορός εκατομμυρίων ευρώ έχει στηθεί γύρω από το πρόβλημα της διαχείρισης των απορριμμάτων, διαπερνώντας όλο το εύρος των δραστηριοτήτων. Από την αποκομιδή και την  ανακύκλωση μέχρι τους χώρους απόθεσης και ταφής. Άλλωστε η ίδια η εκμετάλλευση των απορριμμάτων μπορεί να αποφέρει τεράστια κέρδη. Ας δούμε, όμως, τις διάφορες φάσεις διαχείρισης των απορριμμάτων λίγο πιο προσεκτικά.

Όσον αφορά τις ανεξέλεγκτες χωματερές (ΧΑΔΑ) – που πρέπει να κλείσουν μέχρι 31-12-2008 – ενδεικτικός είναι ο πίνακας που ακολουθεί και περιλαμβάνεται σε έκθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ  το 2005. Εννοείται ότι σήμερα αυτό το κόστος θα είναι αρκετά μεγαλύτερο

Συνολικό κόστος αποκατάστασης ΧΑΔΑ σε εθνικό επίπεδο

(Οι τέσσερις διαφορετικές κατηγορίες εργασιών αναφέρονται στις διαφορετικές κατηγορίες επικινδυνότητας των ΧΑΔΑ.)

Η αποκατάσταση των ΧΑΔΑ αποτελεί μία πολύπλοκη διαδικασία η οποία πρέπει να λάβει υπόψη της πολλαπλούς αστάθμητους παράγοντες (από την ετήσια βροχόπτωση μέχρι το είδος των απορριμμάτων  που έχουν αποτεθεί για δεκαετίες ολόκληρες). Οποιαδήποτε κακοτεχνία μπορεί να υποθηκεύσει το μέλλον της επιβαρημένης ήδη περιοχής για πάντα. Παραμένει όμως άγνωστο εάν το ΥΠΕΧΩΔΕ διαθέτει τον μηχανισμό ελέγχου των ιδιωτικών εταιρειών που έχουν σπεύσει να αναλάβουν τα έργα.

Στο τεράστιο αυτό κόστος αποκατάστασης θα πρέπει να συμπεριληφθεί και το κόστος  κατασκευής και διαχείρισης των 120 νέων ΧΥΤΑ -που πρόκειται βεβαίως να αντικαταστήσουν αυτούς τους ΧΑΔΑ- και ήδη η κατασκευή τους έχει ανατεθεί επίσης στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Ποιος όμως ελέγχει τον ιδιώτη;[1]

Όμως όλα αυτά τα εκατομμύρια, που θα δοθούν από τα δημόσια έργα ή από την ευρωπαϊκή ένωση, είναι ελάχιστα, σε σχέση με τα  δημοτικά τέλη που πλήρωναν όλοι οι κάτοικοι αυτής της χώρας για τη «διαχείριση» των απορριμμάτων, δεκαετίες ολόκληρες. Μία διαχείριση ανεξέλεγκτη, που τελικά δηλητηριάζει αυτούς, που κατά τα άλλα την πλήρωναν και με το παραπάνω

Υπολογίζεται ότι σε ένα μόνο χρόνο και μόνο για το λεκανοπέδιο της Αττικής το σύνολο των δημοτικών τελών που καταβάλλονται από τους πολίτες στους Δήμους ξεπερνά το 1 δισεκατομμύριο ευρώ. Αλήθεια τόσο πολύ κοστίζουν οι κακοπληρωμένοι εργαζόμενοι στην καθαριότητα; Γιατί άλλο είδος διαχείρισης – όλα αυτά τα χρόνια – δεν υπήρχε.

Τι γίνεται όμως όσον αφορά την ανακύκλωση;

Είναι σαφές ότι μία ολοκληρωμένη διαδικασία ανακύκλωσης μπορεί να μειώσει στο μισό τον κύριο όγκο των απορριμμάτων, που αποτελούν τα οικιακά απορρίμματα. Σύμφωνα με το ΥΠΕΧΩΔΕ στα οικιακά απορρίμματα περιλαμβάνονται: χαρτί 20%, πλαστικά 8,5%, μέταλλα 4,5% και γυαλί 4,5%. Τα υλικά που μπορούν να υποστούν ζύμωση (κυρίως υπολείμματα τροφίμων) ανέρχονται στο 47%, ενώ διάφορα άλλα υλικά αποτελούν το υπόλοιπο 15,5 %. Σε άλλες χώρες με επεξεργασία των ζυμώσιμων υλικών παράγεται λίπασμα ενώ η ανακύκλωση των υπόλοιπων υλικών έχει ξεπεράσει ποσοστά του 50%

Στη χώρα μας είναι περιττό να αναφέρουμε ότι η διαδικασία ανακύκλωσης βρίσκεται στα σπάργανα, παρά τις πιέσεις και τα χρονοδιαγράμματα που επιβάλλουν οι κοινοτικές οδηγίες.[2]

Όμως ακόμα και η όποια προσπάθεια γίνεται στον τομέα της ανακύκλωσης, αφορά την ανακύκλωση στην πηγή - δηλαδή στηρίζεται στους καταναλωτές εθελοντές - και όχι στους χώρους παραλαβής των απορριμμάτων με ολοκληρωμένα συστήματα επεξεργασίας. Ακόμα όμως και έτσι είναι πρόσφατες οι καταγγελίες ότι το μεγαλύτερο μέρος των ανακυκλώσιμων υλικών που περισυλλέγονται ξαναθάβονται στις χωματερές. Ανεξάρτητα από την ευαισθητοποίηση που επιβάλλεται να δείχνουμε όλοι μας στο θέμα της διαχείρισης των απορριμμάτων, ας δούμε τα πράγματα λίγο πιο προσεκτικά.

Ο καταναλωτής παραγωγός των απορριμμάτων πληρώνει, μέσω της ΔΕΗ, ένα υψηλό δημοτικό τέλος που αφορά την διαχείριση των απορριμμάτων και όχι μόνο την αποκομιδή. Για την παραπέρα διαχείριση των απορριμμάτων υπεύθυνοι είναι οι ΟΤΑ και οι εταιρείες που διακινούν προϊόντα σε παντός τύπου συσκευασίες

Με το νόμο 2939/2001 περί «εναλλακτικής διαχείρισης των συσκευασιών και άλλων προϊόντων» επιβλήθηκε και στη χώρα μας η υποχρέωση όλων των εταιριών να ανακυκλώνουν τις συσκευασίες των προϊόντων που διακινούν στην αγορά. Αυτό θα γίνεται είτε με δικό τους σύστημα ανάκτησης (πχ μπουκάλια μπύρας) είτε με την καταβολή τέλους για συσκευασία που διατίθεται στην αγορά και δεν επιστρέφεται. Παράδειγμα, για κάθε πλαστική φιάλη με νερό που διατίθεται στην ελληνική επικράτεια, η εταιρεία σύμφωνα με το νόμο θα έπρεπε να καταβάλει ανταποδοτικό τέλος ανακύκλωσης. Μία ενδεικτική τιμή για το πλαστικό (το 2004) ήταν 6,17 λεπτά του ευρώ ανά κιλό πλαστικού. Αντί να λειτουργήσει ο εθνικός φορέας ΕΟΕΔΣΑΠ (Εθνικός Οργανισμός Εναλλακτικής Διαχείρισης Συσκευασιών και Άλλων Προϊόντων) που προέβλεπε ο νόμος, το 2001 συγκροτείται η πολυμετοχική εταιρία ΕΕΑΑ (Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης) στην οποία συμμετέχει η ΚΕΔΚΕ με ποσοστό 35%. Οι υπόλοιποι μέτοχοι είναι 20 εταιρίες κολοσσοί (NESTLE, COCA-COLA, ΦΑΓΕ, Αθηναϊκή  Ζυθοποιία, ΠΡΟΚΤΕΡ ΚΑΙ ΓΚΑΜΠΛ, COLGATE κλπ). Ο ιδιωτικός αυτός φορέας το 2003 με απόφαση του ΥΠΕΧΩΔΕ αναλαμβάνει να εφαρμόσει μέρος του νόμου. Και λέμε μέρος του νόμου γιατί δεν έχει συγκροτηθεί μέχρι σήμερα ο εθνικός φορέας που θα επιτηρεί τη δραστηριότητά τους, θα πιστοποιεί την ποιότητα των συσκευασιών κλπ. Δηλαδή οι εταιρείες που θα έπρεπε να πληρώσουν αστρονομικά τέλη για τις συσκευασίες τους αναλαμβάνουν μαζί με τους δήμους την διαδικασία ανακύκλωσης. Προφανής σκοπός να κερδίσουν και από τα σκουπίδια.

Ένα όμως είναι το βασικό θέμα. Τα οποιαδήποτε τέλη, εάν και όταν καταβάλλονται από τις εταιρείες, προφανώς συμπεριλαμβάνονται στην τιμή του προϊόντος που πληρώνει ο αγοραστής. Ο καταναλωτής λοιπόν, πληρώνει για δεύτερη φορά. Αυτή τη φορά για την υποτιθέμενη ανακύκλωση. Και λέμε υποτιθέμενη γιατί για το 2007 έχει υλοποιηθεί μόνο το 32% του στόχου.

Τα όποια υλικά όμως ανακυκλώνονται, πωλούνται εκ νέου ώστε να επανέλθουν στην αλυσίδα παραγωγής. Μία ενδεικτική τιμή για τα ανακυκλώσιμα υλικά είναι η παρακάτω: Χαρτί 35-40 ευρώ τον τόνο, Αλουμίνιο 1000 ευρώ τον τόνο, Πλαστικό 100-150 ευρώ τον τόνο, Μέταλλα κατόπιν συμφωνίας και ανάλογα την ποσότητα. Παραμένει ένα ακόμα ερώτημα. Γιατί τα χρήματα από τα ανακυκλωμένα υλικά δεν αποδίδονται στους δήμους που φέρουν και την ευθύνη εφαρμογής της ανακύκλωσης, ώστε με αυτόν τον τρόπο να επανέλθουν στους κατοίκους που συνέβαλαν σε αυτό; Από τους δήμους που συμμετέχουν μέσω της ΕΕΑΑ στο πρόγραμμα ανακύκλωσης, κανείς δεν έχει επιδοτηθεί, όπως αναφέρθηκε σε ημερίδα του ΤΕΕ για την ανακύκλωση στις 25/6/2008.

Με τον περιορισμό του όγκου των απορριμμάτων λόγω ανακύκλωσης, ο αντίστοιχος ΟΤΑ πληρώνει λιγότερα χρήματα στον κεντρικό φορέα διαχείρισης των απορριμμάτων. Γιατί αυτό δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη μείωση των δημοτικών τελών; Δεν είναι λογικό, μία μείωση του όγκου έστω κατά 10% να οδηγήσει σε αντίστοιχη μείωση και των δημοτικών τελών αφού αυτά είναι υποτίθεται ανταποδοτικά;

Αλλά είπαμε. Είναι πολλά τα λεφτά. Και ο μόνος χαμένος είτε από τη ρύπανση είτε από τη διαχείριση παραμένει ο απλός κάτοικος αυτής της χώρας.

Κώστας Ευθυμίου

[1] Στην Κέρκυρα (ΧΥΤΑ Τεμπλονίου) χρειάστηκαν χρόνια διαμαρτυριών και δικαστικών προσφυγών για να αποδειχθεί στο τέλος, ότι το σύστημα συλλογής των τοξικών υγρών είχε χαλάσει, με αποτέλεσμα αυτά να μολύνουν τον υδροφόρο ορίζοντα.

[2] Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι τις 31-12-2011 επιβάλλεται, σύμφωνα με την  Οδηγία 2004, (η οποία αναθεωρεί την οδηγία 94/62/ΕΚ) για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα: ανάκτηση ή αποτέφρωση με ανάκτηση ενέργειας τουλάχιστον σε ποσοστό 60% κατά βάρος του συνόλου των απορριμμάτων συσκευασίας, καθώς και ανακύκλωση της τάξης του 55-80%, με 60% κ.β. γυαλί, 60% κ.β. χαρτί και χαρτόνι, 50% κ.β. μέταλλα, 22,5% κ.β. πλαστικά, 15% κ.β. ξύλο.