Στάση στο Χαλάνδρι

Τι είναι ένας  Χώρος Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων;

Είναι ένας χώρος για την επιλογή του οποίου ισχύουν πολύ αυστηρές προδιαγραφές. Απόσταση 5 χλμ από τη θάλασσα, απουσία υπογείων υδάτων, απόσταση από κατοικημένες και καλλιεργούμενες περιοχές, απόσταση από παντός τύπου μνημεία (αρχαιολογικούς χώρους, προστατευόμενες περιοχές), επαρκές οδικό δίκτυο κτλ.

Ο χώρος που επιλέγεται για αυτό το σκοπό, ανασκάπτεται σε σχήμα λεκάνης και στεγανοποιείται με φυσικά και τεχνικά υλικά (αργιλώδες υπόστρωμα, μη διαπερατή μεμβράνη κλπ) ενώ εγκαθίσταται ένα πλήρες σύστημα αποστράγγισης και περισυλλογής των υγρών και αέριων αποβλήτων.

Κατά την υγειονομική ταφή, τα απορρίμματα διαστρώνονται, συμπιέζονται και στο τέλος της ημέρας σκεπάζονται με αδρανές υλικό (χώμα, μπάζα), κάτω από συγκεκριμένες προδιαγραφές,  ώστε να αποφεύγεται η διάχυσή των ιδίων αλλά και οσμών στην ευρύτερη περιοχή.

Το κόστος λειτουργίας ενός ΧΥΤΑ είναι τεράστιο, όχι μόνο λόγω της καθημερινής διαδικασίας ταφής των απορριμμάτων[1], αλλά κυρίως λόγω της αναγκαιότητας να αντιμετωπιστούν επιτυχώς οι συνέπειες της ταφής.[2] Μετά την ταφή τους, τα απορρίμματα αποσυντίθενται με αποτέλεσμα την παραγωγή στραγγισμάτων και βιοαερίου.

Τι είναι τα στραγγίσματα;

Τα στραγγίσματα είναι υγρά που δημιουργούνται στον ΧΥΤΑ από την αποσύνθεση του οργανικού μέρους των απορριμμάτων και από τη διείσδυση στη μάζα τους, των νερών της βροχής. Κατά την πορεία των υγρών μέσα από τη μάζα των απορριμμάτων διαλύονται και παρασύρονται διάφορες τοξικές ουσίες και έτσι μολύνονται τα επιφανειακά και υπόγεια νερά. Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται για πολλά χρόνια μετά το κλείσιμο ενός ΧΥΤΑ. Ακριβώς αυτό επιβάλει την πλήρη στεγανοποίηση του πυθμένα και την παράλληλη εγκατάσταση συστήματος συλλογής, συγκέντρωσης και επεξεργασίας των στραγγισμάτων. Σε αντίθετη περίπτωση η μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα είναι αναπόφευκτη.

Τι είναι το βιοαέριο;

Τα οργανικά υλικά που ενταφιάζονται στον ΧΥΤΑ, σταδιακά αποσυντίθενται με απουσία οξυγόνου (αναερόβια ζύμωση). Η διαδικασία αυτή εκλύει διάφορα αέρια που αποκαλούνται συλλογικά βιοαέριο. Το βιοαέριο αποτελείται κατά κύριο λόγο (>90%) από περίπου ίσα μέρη μονοξειδίου του άνθρακα – που είναι ισχυρό δηλητήριο - και μεθανίου, ενώ σε μικρές ποσότητες περιλαμβάνονται και άλλα αέρια όπως αμμωνία, διοξείδιο του άνθρακα, υδρογόνο, υδρόθειο, άζωτο και άλλα.
Η ανεξέλεγκτη παραγωγή βιοαερίου μπορεί να οδηγήσει σε έκρηξη (λόγω του μεθανίου) και  πυρκαγιά που θα έχει σαν συνέπεια την απελευθέρωση διοξινών στο περιβάλλον, που εύκολα μπορούν να περάσουν στην τροφική αλυσίδα. Πρόσφατο παράδειγμα η πυρκαγιά στη χωματερή των Ταγαράδων της Θεσσαλονίκης και η ανίχνευση διοξινών σε όλη την ευρύτερη περιοχή.

Τα μειονεκτήματα της διαχείρισης των απορριμμάτων με χώρους υγειονομικής ταφής είναι προφανή. Εκτός από την καθημερινή όχληση (διέλευση οχημάτων, οσμές κλπ) σοβαρός παραμένει ο κίνδυνος για διαρροή των στραγγισμάτων μετά από βλάβες ή ελλιπή παρακολούθηση και συντήρηση στο σύστημα αποστράγγισης. Το δε βιοαέριο, (και κυρίως το μεθάνιο) συμβάλει στην ανάπτυξη του φαινομένου του θερμοκηπίου. Άλλωστε, ακόμα και μετά το κλείσιμο του ΧΥΤΑ, η γη παραμένει ακατάλληλη για χρήση ολόκληρες δεκαετίες. Στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες ακολουθούνται και παράλληλες μέθοδοι περιορισμού των απορριμμάτων αλλά και των συνεπειών της ταφής (Ανακύκλωση υλικών, χρήση του βιοαέριου για την παραγωγή ενέργειας) που βέβαια φαντάζουν πολυτέλεια για τη χώρα μας.

Παρόλα αυτά η  ΕΕ προσανατολίζεται στην κατάργηση όλων των ΧΥΤΑ μετά το 2012, και στην μετατροπή τους σε ΟΕΔΑ δηλαδή Ολοκληρωμένες Εγκαταστάσεις Διαχείρισης Απορριμμάτων. Σε αυτές τις εγκαταστάσεις θα γίνεται ολοκληρωμένη ανακύκλωση αλλά και επεξεργασία των οργανικών απορριμμάτων για την παραγωγή λιπάσματος. Όμως οι ΟΕΔΑ, που η ύπαρξή τους δεν προυποθέτει παρουσία ΧΥΤΑ, χρειάζονται μεγάλο αριθμό απορριμμάτων για να λειτουργήσουν με ανεκτό κόστος. Έτσι αποκλείεται, τέτοια εργοστάσια  να κατασκευαστούν και στους 120 ΧΥΤΑ της χώρας. που μάλλον θα παραμείνουν εν λειτουργία μολύνοντας ανεξέλεγκτα το περιβάλλον.

Παραμένει απορίας άξιο γιατί στην Ελλάδα η κυβέρνηση επενδύει, στην υιοθέτηση λύσεων που σε λίγα χρόνια, για όλες τις χώρες της ΕΕ, θα αποτελούν παρελθόν.

[1] Με τιμές του 2005, το δικαίωμα εναπόθεσης ενός τόνου σκουπιδιών στη χωματερή των Άνω Λιοσίων ανέρχεται στα 25 ευρώ. Βέβαια οι προδιαγραφές ταφής δεν τηρούνται, αφού ο χώρος έχει κορεσθεί.

[2] Πχ σύστημα γεωτρήσεων και συνεχείς δειγματοληψίες για την αποφυγή μόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα, συνεχής παρακολούθηση των εκπομπών βιοαερίου κτλ