Εάν κάποιος είχε την υπομονή να παρακολουθήσει τα δελτία ειδήσεων το διάστημα που προηγήθηκε και ακολούθησε την ημέρα έναρξης της απαγόρευσης του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, θα νόμιζε απλά ότι βρίσκεται σε άλλη χώρα· που λειτουργώντας εύρυθμα και κυρίως με γνώμονα την προστασία των κατοίκων της προχωρεί και στις τελευταίες ρυθμίσεις.
Χαρακτηριστική του κλίματος των ημερών είναι και η τοποθέτηση του υπουργού Υγείας: «
Είναι μια πολύ σημαντική ημέρα η σημερινή, που συνοδεύει τη χθεσινή ιστορική ημερομηνία. Είμαστε ακριβώς μία μέρα μετά από μια ημερομηνία σταθμό. Από μία η
μερομηνία σταθμό για την προστασία της δημόσιας υγείας, την ποιότητα ζωής, τον πολιτισμό και τη δημοκρατία μας. Ημερομηνία σταθμό επίσης, για τα εργασιακά δικαιώματα στη χώρα μας. Γιατί εάν κάτι πρέπει να αναδειχθεί από τη σημερινή εκδήλωση είναι το γεγονός, ότι το εργασιακό περιβάλλον, ελεύθερο από καπνό, είναι αναφαίρετο εργασιακό δικαίωμα. Δεν μπορούμε να αναφερόμαστε σε σύγχρονες εργασιακές σχέσεις, όταν διατηρούμε στη χώρα περιβάλλοντα εργασίας που σκοτώνουν.»[1]
Χρειάζεται ασφαλώς μεγάλο ταλέντο ώστε να συμπεριλάβει κανείς σε τόσες λίγες φράσεις τόσο μεγάλες παπάρες.
Η ποιότητα της ζωής μας λοιπόν βελτιώνεται κατακόρυφα. Ότι τα μικροσωματίδια στον Αττικό ουρανό – ένας από τους πιο επικίνδυνους ρύπους – ξεπερνούν 165 μέρες το χρόνο τα όρια ασφαλείας (με μέγιστο επιτρεπτό όριο τις 35 ημέρες σύμφωνα με την ΕΕ) δεν απασχολεί τον υπουργό Υγείας, ούτε βέβαια κάποιον άλλο συνάδελφό του. Ότι οι κάτοικοι της Βοιωτίας πίνουν νερό με εξασθενές χρώμιο, ότι ο υδροφόρος ορίζοντας, εκεί όπου υπάρχουν βιομηχανικές ζώνες ή αγροτικές καλλιέργειες είναι μολυσμένος με τοξικές ουσίες, ότι η καταληκτική ημερομηνία για τις παράνομες χωματερές παρήλθε χωρίς αυτές να καταργηθούν, ομοίως δεν απασχολεί κανέναν αρμόδιο. Αυτά και πολλά άλλα (που θα χρειάζονταν σελίδες για να απαριθμήσουμε) μάλλον δεν εμπίπτουν στα θέματα δημόσιας υγείας. Όμως η καταστροφή του περιβάλλοντος και όχι μόνο, δεν είναι αποτέλεσμα κάποιων γενικώς και αορίστως «κακών» συμπολιτών μας. Είναι το αποτέλεσμα μιας κρατικής πολιτικής που βέβαια καμία σχέση δεν έχει με τον «πολιτισμό και τη δημοκρατία», τουλάχιστον όπως εμείς την αντιλαμβανόμαστε. Αντίθετα προωθεί και επιβραβεύει τη γενικευμένη αυθαιρεσία σε όλους τους τομείς. Μία αυθαιρεσία που βέβαια ξεκινά από τους ίδιους τους κυβερνώντες (βλέπε τα δεκάδες σκάνδαλα υπουργών), κυριαρχεί στους «ημετέρους» κάθε είδους και εξαπλώνεται σαν γάγγραινα σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. Ημιυπαίθριοι, αυθαίρετες εξοχικές κατοικίες σε δάση, παραλίες, ακόμα και σε αρχαιολογικούς χώρους, καταπατήσεις καμένων εκτάσεων, περιφραγμένες παραλίες, εκχώρηση δημόσιων χώρων στα κατασκευαστικά συμφέροντα, καταστροφή διατηρητέων κτηρίων. Χάος. Και δίπλα σε όλα αυτά ελεγκτικοί μηχανισμοί απόλυτα διεφθαρμένοι, αδιάφοροι ή απλώς ανύπαρκτοι.
Εάν πιστέψουμε όμως τον υπουργό μας θα καταβάλλονται πρόστιμα, όταν δεν τηρείται ο νόμος. Έτσι για παράδειγμα, ο ιδιοκτήτης καταστήματος «υγειονομικού ενδιαφέροντος», που συνήθως το μισό του κατάστημα είναι αυθαίρετη κατασκευή σε δημόσιο χώρο, θα τιμωρείται όχι για το αυθαίρετο, που από καιρό θα έπρεπε να έχει κατεδαφιστεί (βλέπε και τελεσίδικη απόφαση από το ΣτΕ), αλλά γιατί μέσα σε αυτό, κάποιος πελάτης καπνίζει. Θα μπορούσε να είναι το καλύτερο αστείο αν δεν ήταν απόλυτα τραγικό και ενδεικτικό της γενικευμένης αυθαιρεσίας που μέχρι τώρα περιγράφουμε.
Όσο για την κατάργηση του «εργασιακού περιβάλλοντος που σκοτώνει», μάλλον ο κύριος υπουργός ξεπερνά τα όρια της κοροϊδίας. Όχι μόνο γιατί τα τελευταία χρόνια εκατοντάδες εργαζόμενοι έχουν πληρώσει με τη ζωή τους την έλλειψη μέτρων ασφαλείας και ελεγκτικών μηχανισμών. Αλλά, όλα αυτά λέγονται, την ίδια στιγμή που πρόκειται να περιορισθεί δραστικά ο θεσμός των «βαρέων και ανθυγιεινών». Δηλαδή η στοιχειώδης αναγνώριση ότι κάποια επαγγέλματα υποσκάπτουν σε βάθος χρόνου την υγεία των εργαζομένων, οι οποίοι και βεβαίως χρήζουν κάποιας ευνοϊκότερης αντιμετώπισης. Κατά τα άλλα αρκεί ο εργασιακός χώρος να απαλλαγεί από τον καπνό του τσιγάρου.
Εκ πρώτης όψεως θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι τα νέα μέτρα απλώς αποτελούν μία ακόμη γελοιότητα αυτών που μας κυβερνούν. Ότι στην Ελλάδα, της οποίας «ο τράχηλος ζυγόν δεν υπομένει» μπορεί και να μην εφαρμοστούν. Ή ότι εν πάσει περιπτώσει, το μέτρο έχει και την καλή του πλευρά, αφού το τσιγάρο, όπως και χιλιάδες άλλα πράγματα, βλάπτει. Άλλωστε ως γενική αρχή, ο σεβασμός των όποιων δικαιωμάτων, άρα και των μη καπνιστών μας βρίσκει απόλυτα σύμφωνους.
Όμως αυτό που μας προβληματίζει έντονα είναι ότι μέσα από τη δαιμονοποίηση και πολύ περισσότερο την κατασταλτική αντιμετώπιση μιας κακής συνήθειας, γίνεται προσπάθεια αποπροσανατολισμού από τα άλλα φλέγοντα προβλήματα της ζωής μας, που επίσης κυριολεκτικά, σκοτώνουν.
Κυρίως όμως μας ενοχλεί μία συντηρητική, κατασταλτική λογική που τείνει πλέον να βρει εφαρμογή σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής. Από την οδική ασφάλεια και την προστασία του περιβάλλοντος μέχρι τη φοροδιαφυγή ή την χρήση ουσιών. Με αυτή τη λογική, όπου υπάρχουν ευθύνες των κυβερνώντων ή άλλων παραγόντων του δημοσίου, απλώς παραμερίζονται. Και όσο περισσότερο αυτοί εμπλέκονται –και μας εμπλέκουν- στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων τους, τόσο στη θέση των δικών τους ευθυνών προβάλλει η συλλογική ευθύνη. Φταίμε όλοι γενικά και αόριστα: καταναλωτές, καπνιστές, οδηγοί, κάτοικοι. Έτσι, αντί να αναλαμβάνονται μακροχρόνιες, ουσιαστικές πρωτοβουλίες ενημερωτικού και εκπαιδευτικού χαρακτήρα ώστε η αλληλεγγύη να περιορίσει τον ατομισμό, η κατανόηση των προβλημάτων των άλλων κοινωνικών ομάδων να οδηγήσει στον σεβασμό και να γίνει συνειδητή πρακτική, προκρίνεται «το απαγορεύομεν και διατάσσομεν». Όπως και τα πρόστιμα που άλλωστε συμβάλλουν και στην ενίσχυση των άδειων ταμείων. Επειδή όμως αυτοί που «απαγορεύουν και διατάσουν» είναι συνήθως αφερέγγυοι και γελοίοι, η ανυπακοή παίρνει χαρακτηριστικά αντίστασης. Άλλες φορές δίκαια και άλλες φορές άδικα.
Κώστας Ευθυμίου
[1] Από την εκδήλωση, που διοργάνωσε το Ινστιτούτο Prolepsis, με αφορμή την απαγόρευση του καπνίσματος. Για περισσότερα στο http://www.avramopoulos.gr/.
