Στάση στο Χαλάνδρι

Έφτασε στη Στάση μία επιστολή – καταγγελία από τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους της κλειστής φυλακής Πάτρας. Σε αυτήν αναφέρονται οι άθλιες συνθήκες  διαβίωσης των κρατουμένων, ενώ χαρακτηρίζεται απάνθρωπη η πρακτική να στοιβάζονται οι κρατούμενοι – έντεκα  ή δώδεκα άτομα σε κελιά πέντε ατόμων - λόγω έλλειψης χώρου.

Το πρόβλημα του χώρου στις φυλακές, είναι λίγο πολύ γνωστό, τόσο από καταγγελίες των ίδιων των κρατουμένων όσο και από δημοσιεύματα του ημερήσιου τύπου. Όπως επίσης και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης: έλλειψη καθαριότητας, χαμηλή ποιότητα φαγητού, απουσία ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, Σε συνδυασμό βέβαια με τη διακίνηση ναρκωτικών, την καταστολή, τις διακρίσεις και την ωμή βία.

Θέλοντας όμως να αποκτήσουμε μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα - από επίσημη πηγή – απευθυνθήκαμε στην ιστοσελίδα του υπουργείου Δικαιοσύνης. Και εκεί μας περίμενε η πρώτη έκπληξη. Αν και υπάρχει αναφορά στο σωφρονιστικό σύστημα και σε στατιστικά στοιχεία για τους κρατούμενους στις ελληνικές φυλακές, τα στοιχεία αυτά έχουν να ανανεωθούν έξι ολόκληρα χρόνια.

Τρία τινά μπορεί να συμβαίνουν. Ή το ενδιαφέρον του υπουργείου για τα στοιχεία είναι αντίστοιχο με το ενδιαφέρον που δείχνει για τους ίδιους τους κρατουμένους. Ή οι υπηρεσίες του έχουν διαλυθεί και αυτό αντικατοπτρίζεται και στην αδυναμία ενημέρωσης της ιστοσελίδας με νεώτερα δεδομένα. Ή η τωρινή κατάσταση είναι χειρότερη, οπότε οι ιθύνοντες του υπουργείου προτιμούν να εμφανίζουν στοιχεία που αφορούν το 2002.

Σε κάθε όμως περίπτωση, τα όσα διαβάσαμε είναι επιεικώς απαράδεκτα. Στις φυλακές της Πάτρας φαίνεται να στοιβάζεται υπερδιπλάσιος αριθμός κρατουμένων από τις προβλεπόμενες θέσεις. Και φυσικά όχι μόνο στην Πάτρα.[1]

Ο Κορυδαλλός κερδίζει την πρωτιά, αφού σε 640 θέσεις στοιβάζονται 2.234 κρατούμενοι. Τους οποίους φυσικά το ελληνικό κράτος αντιμετωπίζει σαν αντικείμενα, που όσο και αν τα στριμώξεις, πάλι αυτά θα χωρέσουν.

Βέβαια η απουσία χώρων αποκτά τραγικές  διαστάσεις στο ψυχιατρείο και στο νοσοκομείο της φυλακής, όπου νοσηλεύονται(;) πολλαπλάσιοι από όσες είναι οι  θέσεις. Αλήθεια οι ασθενείς που περίσσευαν από τις προβλεπόμενες θέσεις του νοσοκομείου, τι τύπου περίθαλψης έχαιραν;

Θα μπορούσε κάποιος να πει «τι να κάνουμε, άλλωστε είναι εγκληματίες». Όμως σε αυτές τις συνθήκες δεν διαβιούν μόνο «εγκληματίες» - κάτι που σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται - αλλά και κρατούμενοι που δεν έχουν ακόμα καταδικαστεί για κάποια αξιόποινη πράξη. Άλλωστε περίπου το 1/3 των κρατουμένων είναι απλώς  προφυλακισμένοι μέχρι να γίνει η δίκη. Στην οποία άλλωστε μπορεί και να αθωωθούν.

Επειδή όμως τα στοιχεία είναι παλιά και δεν θέλαμε να κατηγορηθούμε για μεροληψία ψάξαμε στοιχεία και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Σε αυτό, κάθε χρόνο, 44 χώρες καταθέτουν στατιστικά στοιχεία για την κατάσταση που επικρατεί στις φυλακές τους. Έτσι διαβάσαμε την πιο πρόσφατη έκθεση, που αφορά στοιχεία του σωφρονιστικού συστήματος την 1^η Σεπτεμβρίου του 2006 και δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2008.

Νέα έκπληξη. Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση – και με διαφορά – από τις υπόλοιπες, με 168 κρατούμενους ανά 100 προβλεπόμενες θέσεις φυλακής.  Ακολουθούν η Αρμενία και η Ισπανία με 140 κρατούμενους ανά 100 θέσεις. Θλιβερή πρωτιά, αφού στις σαράντα τέσσερις χώρες περιλαμβάνονται αρκετές που δύσκολα θα μπορούσε κανείς να τις θεωρήσει προοδευμένες στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Όμως ακόμα και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο η χώρα μας αρνείται να δώσει πλήρη στοιχεία. Για παράδειγμα δεν δίνονται αριθμοί για θανάτους κρατουμένων, συμπεριλαμβανομένων και των αυτοκτονιών, μέσα στις φυλακές ή στα νοσοκομεία όπου έχουν μεταφερθεί. Όπως επίσης για αποδράσεις, για νέους σε ηλικία κρατούμενους, κλπ.[2] Απουσιάζουν ακόμα στοιχεία για το προσωπικό που απασχολείται στις φυλακές (γιατροί, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, κλπ)

Πολύ περισσότερο, το υπουργείο «Δικαιοσύνης» δεν φαίνεται να δημοσιεύει  στατιστικά στοιχεία για την «επιτυχή λειτουργία» του σωφρονιστικού συστήματος. Για παράδειγμα πόσοι κρατούμενοι επανεντάσσονται, πόσοι καταδικάζονται εκ νέου για βαρύτερα αδικήματα, πόσοι τοξικομανείς κρατούμενοι αποθεραπεύονται κλπ.

Φαντάζει ίσως πολυτέλεια η σοβαρή αντιμετώπιση των συνθηκών διαβίωσης αλλά και της επανένταξης των κρατουμένων. Ειδικά όταν στη χώρα μας το Εθνικό Σύστημα Υγείας νοσεί βαριά, καταρρέει η δημόσια εκπαίδευση, αυξάνεται η ανεργία, ενώ τα σκάνδαλα διαδέχονται το ένα το άλλο. Όμως ο εξευτελισμός και ο διαρκής βασανισμός μερικών χιλιάδων συνανθρώπων μας, συσσωρεύει οργή. Και αποδέκτες αυτής της οργής δεν θα γίνουν οι καρεκλοκένταυροι του όποιου υπουργείου αλλά όλοι εμείς, που κατά τα άλλα νομίζουμε ότι το θέμα δεν μας αφορά.

Κώστας Ευθυμίου

[1] Η ηλεκτρονική διεύθυνση του υπουργείου Δικαιοσύνης όπου αναφέρονται τα πλήρη στοιχεία:

http://www.ministryofjustice.gr/modules.php?op=modload&name=Sofronistiko&file=page4

[2] Η ετήσια έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης  http://www.coe.int/t/e/legal_affairs/legal_co-operation/prisons_and_alternatives/statistics_space_i/pc-cp%20(2007)%2009%20rev3%20-%20e%20(SPACE%202006)%2023-01-08.pdf