Στάση στο Χαλάνδρι

Τα όσα ακολούθησαν την εκλογική διαδικασία ελάχιστα μας έκαναν σοφότερους, όπως άλλωστε και η σύντομη προεκλογική εκστρατεία. Αυτό που κυρίως προβάλλεται από τα διάφορα ΜΜΕ είναι ο εκλογικός θρίαμβος του ΠΑΣΟΚ και φυσικά η συντριβή της Νέας Δημοκρατίας. Άλλωστε η τελευταία φαίνεται να είναι και η μόνη δυσαρεστημένη.

Το ΛΑΟΣ δεν κρύβει την ικανοποίησή του, αφού αναβαθμίζεται ως συγκάτοικος στην πολυκατοικία της δεξιάς παράταξης, ενώ και οι δύο ηγέτες της Αριστεράς δηλώνουν ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα.. Ο καθένας βέβαια για διαφορετικούς λόγους. Το ΚΚΕ, γιατί για άλλη μία φορά διατήρησε τον κύριο όγκο των δυνάμεών του και ο ΣΥΡΙΖΑ γιατί, παρά τις προσπάθειες που έκανε να αποθαρρύνει τους ψηφοφόρους του, αυτοί επέμειναν να τον ψηφίσουν.  Όσο για τους Οικολόγους Πράσινους δηλώνουν ικανοποιημένοι, αφού δεν μπαίνουν μεν στη Βουλή αλλά εισέπραξαν ένα αξιοπρεπές ποσοστό. Παρά τη γενική ικανοποίηση πιστεύουμε ότι από αυτές τις εκλογές προέκυψε ένα διαφορετικό μήνυμα. Που μάλλον δύσκολα θα βρει αποδέκτες.

Θεωρήσαμε ως αφετηρία τις εθνικές εκλογές του 2004 και συντάξαμε τον πίνακα που ακολουθεί. Τα στοιχεία προέρχονται από το υπουργείο Εσωτερικών και όσον αφορά τις εκλογές του 2009 υπολείπονται μερικά εκλογικά κέντρα που όμως δεν αλλάζουν τα αποτελέσματα.

Εθνικές εκλογές	2009	2007	2004
Εγγεγραμμένοι	9.932.812	9.918.917	9.899.472
Ψήφισαν	7.044.061	7.355.026	7.573.368
Άκυρα	143.650	148,850	123.713
Λευκά	42.474	47.170	43.036
ΝΔ	2.295.820	2.994.979	3.359.682
ΠΑΣΟΚ	3.012.235	2.727.279	3.003.275
ΚΚΕ	517.111	583.750	436.706
ΛΑΟΣ	386.138	271.809	162.151
ΣΥΡΙΖΑ	315.597	361.101	241.637
ΔΗΚΚΙ	-----------	----------	132.782
ΟΙΚ.ΠΡΑΣΣΙΝΟΙ	173.429	75.502	----------
ΥΠ.ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ	44.992	48.139	35.180
ΛΟΙΠΑ ΚΟΜΜΑΤΑ	112.628	96447	35206

Τα συμπεράσματα από την εξέταση του πίνακα νομίζουμε ότι είναι αρκετά ενδιαφέροντα:

Για την κυβέρνηση που αναλαμβάνει

Το σύνολο σχεδόν των ΜΜΕ δεν παρέλειψε να αναφερθεί στην προσωπική επιτυχία του Γιώργου Παπανδρέου και φυσικά στον εκλογικό θρίαμβο του ΠΑΣΟΚ. Εάν κάποιος έχει υπόψη του τις πανθομολογούμενες (πραγματικές ή όχι δεν έχει σημασία)  αδυναμίες του κ Παπανδρέου, τότε πράγματι πρόκειται για προσωπική επιτυχία. Όμως σίγουρα τα αποτελέσματα, δεν αποτελούν εκλογικό θρίαμβο για το ΠΑΣΟΚ.

Ενώ οι εγγεγραμμένοι από το 2004 αυξήθηκαν κατά 33.340 ψηφοφόρους, το ΠΑΣΟΚ σε σχέση με το 2004 πήρε μόνο 8.960 ψήφους περισσότερους. Με άλλα λόγια, ξαναγύρισε -με άλλον αρχηγό- εκεί που βρισκόταν το 2004. Τότε έχασε την εξουσία, αφού περίσσεψαν η κρατική διαφθορά, η κομματική αλαζονεία και η διαρκής λιτότητα, τουλάχιστον για κάποιους. Σήμερα με τους ίδιους ψήφους σχηματίζει μία νέα ισχυρή κυβέρνηση. Αυτή η κυβέρνηση ίσως δεν θα διαχειριστεί την κρίση, σίγουρα όμως καλείται να διαχειριστεί την αγανάκτηση και την κόπωση του εκλογικού σώματος από τη συνεχή διάψευση των ελπίδων του.

Για την απερχόμενη  κυβέρνηση

Πραγματικά η απερχόμενη κυβέρνηση υπέστη πανωλεθρία. Από 3.359.682 ψήφους το 2004, κατέληξε σε 2.295.820. Δηλαδή έχασε το 1/3 σχεδόν της δύναμής της ή αλλιώς 1.063.862 ψηφοφόρους. Με το πέρας της εκλογικής διαδικασίας στελέχη και πολιτευτές της ΝΔ προσπαθούν να ερμηνεύσουν το εκλογικό αποτέλεσμα. Έτσι προβάλλονται πολλές θεωρίες (διάλυση του κράτους το Δεκέμβρη, έλλειψη επικοινωνιακής πολιτικής,  έλλειψη αντανακλαστικών του πρωθυπουργού, σκάνδαλα, αλαζονεία, πρόωρη προσφυγή στις κάλπες κλπ). Αυτό όμως που αφήνουν στο απυρόβλητο, είναι η ουσία της οικονομικής τους πολιτικής. Μία πολιτική που κληρονόμησε η ΝΔ από το ΠΑΣΟΚ και που βέβαια συνέχισε με θέρμη. Ελαστικοποίηση των σχέσεων εργασίας, διάλυση του κοινωνικού κράτους, ιδιωτικοποιήσεις. Αυτό το μοντέλο ανάπτυξης δεν φαίνεται να αμφισβητείται στην ουσία του, ούτε και από τα στελέχη της νέας κυβέρνησης. Άλλωστε ήταν και οι πρώτοι διδάξαντες.

Για το ΛΑΟΣ

Το ερώτημα που ασφαλώς προβάλλει, είναι πώς κατανεμήθηκαν οι 1.063.862 ψηφοφόροι που δεν στήριξαν τη ΝΔ. Υπήρξαν αρκετά σενάρια (βάσει των exit pols) για το πώς κινήθηκαν. Πάντως σίγουρα δεν προσέγγισαν το ΛΑΟΣ, το οποίο μπορεί να υπερδιπλασίασε τη δύναμή του (από 162.151 ψήφους το 2004 σε 386.138 ψήφους το 2009), αλλά σε καμία περίπτωση δεν μπόρεσε να απορροφήσει το σύνολο της λαϊκής δυσαρέσκειας. Παρά το ότι έγινε φιλότιμη προσπάθεια από το σύνολο του πολιτικού κατεστημένου να συμβεί κάτι τέτοιο. Αυτό το κόμμα, από την πρώτη στιγμή έτυχε δυσανάλογης προβολής (δεν υπήρξε πρωινή, μεσημεριανή ή βραδινή εκπομπή στην ΤV, που να μην παρευρίσκεται στέλεχος του ΛΑΟΣ και να τοποθετείται επί παντός του επιστητού), ενώ, συνεπικουρούντων των ΜΜΕ, επέβαλε την πολιτική του ατζέντα, τουλάχιστον στην απελθούσα κυβέρνηση (μετανάστες, μειονότητες, Μακεδονικό κλπ). Παρόλα αυτά, το άθροισμα των ψήφων της συντηρητικής παράταξης (ΝΔ + ΛΑΟΣ) βαίνει μειούμενο: από 3.521.833 ψήφους το 2004 έφθασε σε 2.681.958 ψήφους το 2009. Περίπου 840.000 ψήφοι λιγότεροι.

Για την Αριστερά

Με δεδομένο ότι ούτε το ΠΑΣΟΚ ούτε το ΛΑΟΣ έγιναν αποδέκτες του συνόλου της λαϊκής δυσαρέσκειας, προβάλλει εύλογα το ερώτημα τι συνέβη με την Αριστερά. Από τον πίνακα που παρατίθεται, τα κόμματα της Αριστεράς, μεμονωμένα, φαίνεται ότι αυξάνουν τις δυνάμεις τους από το 2004. Αλλά και το σύνολο των ψήφων φαίνεται να οδηγεί στο ίδιο συμπέρασμα.

Βέβαια επειδή ήταν πρακτικά δύσκολο να αναφερθούμε σε όλες τις συνιστώσες που αφορούν σχήματα στον πέραν του ΚΚΕ και ΣΥΡΙΖΑ χώρο, υιοθετήσαμε την έκφραση «υπόλοιπα αριστερά κόμματα», ενώ συμπεριλάβαμε και το ΔΗΚΚΙ (για το 2004), αφού σε κάποια φάση συνεργάστηκε με το ΚΚΕ και τμήμα του σήμερα συμμετέχει στον ΣΥΡΙΖΑ. Θεωρήσαμε ότι σε αυτήν εντάσσονται και οι Οικολόγοι – Πράσινοι αν και κάτι τέτοιο, είναι ίσως λίγο αυθαίρετο.

Με αυτές τις παραδοχές, το άθροισμα όλων των δυνάμεων της «Αριστεράς» το 2004 ανερχόταν σε 846.305 ψήφους, ενώ το 2009 έφθασε τις 1.051.129. Δηλαδή θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι υπάρχει μία αύξηση της τάξης των 200.000 ψήφων περίπου. Σε ποσοστό αύξηση της τάξης του 2%, ενώ οι εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι, από το 2004 αυξήθηκαν κατά 0,34 %.

Όμως, αυτή η μικρή ομολογουμένως αύξηση, είναι αναντίστοιχη με τη ραγδαία επιδείνωση των οικονομικών και κοινωνικών δομών που βιώνει ο μέσος εργαζόμενος, συνταξιούχος ή νεολαίος αυτά τα πέντε και πλέον χρόνια. Είναι λοιπόν φανερό, ότι η διαρκής επιδείνωση της ποιότητας ζωής μεγάλων μερίδων της ελληνικής κοινωνίας, δεν οδηγεί αυτόματα και σε μία «αριστερή» στροφή. Τουλάχιστον έτσι ευθύγραμμα, όπως την φαντάζονται οι ηγεσίες των επιμέρους οργανώσεων της Αριστεράς. Η Αριστερά,  αντίθετα εισπράττει και αυτή το κόστος από τη συνολική αμφισβήτηση του πολιτικού σκηνικού.

Αλλιώς δεν μπορεί να εξηγηθεί και η παράλληλη αύξηση ψήφων στα λοιπά κόμματα (Λεβέντης, Βεργής, Παπαθεμελής κλπ μαζί με κάποια αμιγώς φασιστικά (Ελληνικό Μέτωπο - Χρυσή Αυγή) και αρκετά «της πλάκας»), τα οποία  από 35.206 χιλιάδες το 2004 έφτασαν στις 112.628 χιλιάδες ψήφους το 2009.

Για την αποχή

Το ποιο σημαντικό ίσως αποτέλεσμα αυτών των εκλογών ήταν πάλι η αποχή. Μπορεί να μην κατέγραψε το εντυπωσιακό ποσοστό των ευρωεκλογών, αλλά είναι ασυνήθιστα υψηλή.  Ένας στους τρεις  αρνήθηκε να ψηφίσει ή να πάρει θέση. Αφού όσοι δε ψήφισαν φθάνουν τους 2.888.751 (το 29% του εκλογικού σώματος), ενώ τα  άκυρα και τα λευκά ανέρχονται σε 186.124 ή αλλιώς φτάνουν στο 1,8% του εκλογικού κόμματος. Επειδή ίσως κάποιοι θεωρούν ότι οι εγγεγραμμένοι δεν είναι για διάφορους λόγους και ψηφοφόροι (ηλικιωμένοι, ασθενείς, μη διαγραμμένοι κλπ), υπάρχει και ένα δεύτερο στοιχείο. Από όσους ψήφισαν το 2004, προσήλθαν στις κάλπες του 2009, 529.307 λιγότεροι. Είναι μάλλον απίθανο να θεωρήσουμε ότι όλοι αυτοί είχαν κάποιους άλλους λόγους να απέχουν εκτός από την αποστροφή τους προς το πολιτικό σύστημα.

Είναι όμως αξιοσημείωτο ότι οι ψήφοι που συγκέντρωσε το ΠΑΣΟΚ ανέρχονται σε 3.012.235 (ποσοστό 30,3% με βάση τους εγγεγραμμένους), ενώ όσοι δεν ψήφισαν σε 3.074.875 (ποσοστό 30,95%). Και όμως η νέα κυβέρνηση διαθέτει 160 έδρες στη Βουλή, δηλαδή ποσοστό 53,3%. Σε κανένα μέσο ενημέρωσης –ούτε καν από τους εκπροσώπους της Αριστεράς που συμμετέχουν στο εκλογικό παιχνίδι– δεν φωτίστηκε αυτή η παράμετρος: Ότι δηλαδή εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες κάτοικοι αυτής της χώρας (αν προσθέσουμε και τους μετανάστες που δεν έχουν εκλογικά δικαιώματα, τότε τα νούμερα γίνονται πιο εντυπωσιακά) εξαφανίστηκαν από το πολιτικό πεδίο. Παρόλα αυτά όλοι συνεχίζουν να δηλώνουν την ικανοποίησή τους για τη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Που φροντίζει, ώστε με το 1/3 του εκλογικού σώματος και φυσικά ελέω εκλογικού νόμου, να μπορεί κάποιος να κυβερνά τη χώρα με απόλυτη πλειοψηφία. Πραγματική αποθέωση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας.

Επίλογος

Με τα όσα προαναφέραμε, νομίζουμε ότι ένα είναι το βασικό συμπέρασμα. Μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας, αφού πρώτα περιθωριοποιούνται από τη διαχρονικά ακολουθούμενη κυβερνητική πολιτική τελικά απορρίπτουν συνολικά το πολιτικό σύστημα. Αλλά και την πολιτική δραστηριότητα παρά το ότι αυτή φαίνεται να παραμένει η μόνη τους ελπίδα. Είναι προφανές ότι τα τμήματα αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν έναν, εν δυνάμει, προνομιακό συνομιλητή για τις δυνάμεις της Αριστεράς. Άλλωστε η ίδια δηλώνει ότι επιθυμεί να τα εκπροσωπήσει. Για να τα κερδίσει όμως, θα πρέπει και αυτή με τη σειρά της, να απορρίψει το πολιτικό σύστημα στο οποίο παραμένει εγκλωβισμένη για ολόκληρες δεκαετίες. Κάτι που προς το παρόν δεν φαίνεται να το επιθυμεί και ιδιαίτερα.

Kώστας Ευθυμίου