Στο κατά πολλούς προφητικό «1984» του Όργουελ, περιγράφεται η χρήση ενός λεξιλογίου που ονομάζεται «Newspeak» ή αλλιώς «νέα γλώσσα». Σχεδιασμένο από το απολυταρχικό καθεστώς της φανταστικής χώρας που αναφέρεται στο βιβλίο, είχε σαν στόχο να παρουσιάζει μία πλασματική εικόνα της πραγματικότητας στους υπηκόους της.
Από το 1949 που πρωτοδημοσιεύτηκε το συγκεκριμένο βιβλίο, πέρασαν εξήντα ολόκληρα χρόνια. Και αυτή η «νέα γλώσσα» διολίσθησε από τη λογοτεχνία, στην καθημερινή ζωή. Τη θέση του απολυταρχικού καθεστώτος του μυθιστορήματος έχουν καταλάβει πλέον τα «δημοκρατικά» κράτη ή οι ιδιωτικές εταιρείες, επιδιώκοντας να αμβλύνουν (ή και να οξύνουν πολλές φορές) τα συναισθήματα που προκαλούν οι συνήθεις γλωσσικοί όροι. Έτσι από τους φορείς της εξουσίας, και με τη βοήθεια των ΜΜΕ, επιβάλλεται μια γλώσσα που αλλοιώνει ειδήσεις, ιδεολογίες, ιστορικά και πολιτικά γεγονότα, ή προβάλλει ακόμα και εμπορικά προϊόντα, με στόχο την πλήρη σύγχυση και τον αποπροσανατολισμό του αποδέκτη. Συνήθως χρησιμοποιούνται ευφημισμοί («σωφρονιστικό κατάστημα» αντί για φυλακή), τεχνικοί όροι («πιστωτικός λογαριασμός» αντί για δάνειο), αρνήσεις («μη ανανέωση σύμβασης» αντί για απόλυση) ακόμα και ανύπαρκτες, παλαιότερα, λέξεις ή γενικόλογες έννοιες, που με τη συνεχή επανάληψη προσλαμβάνουν εντελώς διαφορετικό νόημα (λαθρομετανάστης, τρομοκρατία)
Κάποιες, ελάχιστες φορές, αυτός ο επιχειρούμενος εξωραϊσμός μπορεί να είναι και ωφέλιμος για μερικούς, αφού αμβλύνει τις αρνητικές εικόνες που ανασύρει στον αποδέκτη ο πραγματικός γλωσσικός όρος. Για παράδειγμα «άτομο με ειδικές ανάγκες» στη θέση του «ανάπηρος» ή «καθυστερημένος».
Τις περισσότερες όμως φορές, η χρήση αυτής της γλώσσας στοχεύει στην πλήρη ανατροπή της πραγματικότητας πάντα προς όφελος της εξουσίας ή άλλων συμφερόντων. Έτσι οι «παράπλευρες απώλειες» ελάχιστη σχέση έχουν με την ωμή πραγματικότητα, που είναι «θάνατος αμάχων». Το ίδιο ελάχιστη σχέση έχει η ασαφής διατύπωση «αυστηρή εισοδηματική πολιτική» με τη «λιτότητα». Όση σχέση άλλωστε έχει και το «επιδόρπιο γιαουρτιού» με το αληθινό γιαούρτι.
Αυτή η «διπλή γλώσσα», χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον και στη δημιουργία – μετονομασία των νέων υπουργείων, προφανώς για καθαρά επικοινωνιακούς λόγους.. Ας δούμε μερικά από τα νέα μας υπουργεία:
Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης.
Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής.
Υπουργείο Παιδείας, Δια βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων.
Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη.
Έτσι λοιπόν το υπουργείο Εσωτερικών αντικατέστησε τον τίτλο του με το «Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης» μάλλον για να ταυτιστεί με την έφεση που δηλώνει ότι έχει ο κ. Παπανδρέου στις νέες τεχνολογίες. Αλλιώς, είναι πολύ δύσκολο να αντιληφθεί κανείς το τι ακριβώς συμπεριλαμβάνει ο όρος «Ηλεκτρονική διακυβέρνηση». Όταν ακόμα και η απλή διακυβέρνηση φαίνεται να φαντάζει κατόρθωμα.
Το ίδιο προβληματικό είναι και το νεοσύστατο Υπουργείο Περιβάλλοντος. Αφού στον πλήρη τίτλο του συμπεριλαμβάνονται η «Ενέργεια» και η «Κλιματική Αλλαγή». Το τελευταίο, είναι βέβαια της μόδας, αλλά κυριολεκτικά αποτελεί έναν εύηχο πλεονασμό. Αφού η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής στην ουσία περνάει μέσα από την προστασία του περιβάλλοντος, στόχο υποτίθεται του υπουργείου. Όμως αυτό που πραγματικά αντιφάσκει είναι η ενέργεια με το περιβάλλον. Παρά τα όσα συζητούνται περί της προώθησης εναλλακτικών μορφών ενέργειας, τόσο παγκόσμια όσο και στην Ελλάδα, βρισκόμαστε πολύ μακριά από την πλήρη εφαρμογή τους. Έτσι η «ενέργεια» και το «περιβάλλον» συνεχίζουν να αποτελούν δύο τομείς απόλυτα εχθρικούς μεταξύ τους αφού η παραγωγή ενέργειας σημαίνει πετρέλαιο, λιγνίτη, λιθάνθρακα ή πυρηνικά. Η συνταύτιση τους, εκτός του ότι ουσιαστικά αναιρεί το έργο του υπουργείου περιβάλλοντος, μάλλον αποτελεί απόπειρα καλλιέργειας ψευδούς συνείδησης, ακόμα και με το που υπάρχει στον τίτλο.
Το ίδιο συμβαίνει και με τη νέα ονομασία του υπουργείου Παιδείας. Η πρόσθεση δίπλα στην Παιδεία, της «Διά Βίου Μάθησης»– μίας φαινομενικά ρομαντικής και άκακης φράσης - ουσιαστικά περιγράφει τις νέες κατευθύνσεις της ΕΕ για την παιδεία και την εργασία. Κατάργηση των εργασιακών δικαιωμάτων π
ου εξασφαλίζουν τα πτυχία. Συνεχής επιμόρφωση ακόμα και σε αντικρουόμενα πεδία γνώσης ώστε να εξασφαλιστεί η συλλογή των αναγκαίων πιστωτικών μονάδων για την εξασφάλιση μίας θέσης στον ιδιωτικό ή δημόσιο τομέα. Συνεχής μετεκπαίδευση των εργαζομένων ώστε να εξασφαλίζεται η διαρκής μετακίνησή τους στην ελαστική αγορά εργασίας. Ο τέως πρωθυπουργός Σημίτης είχε περιγράψει καλύτερα τον νέο εργαζόμενο: «Απασχολήσιμος» Μία τέτοια λέξη όμως στον τίτλο του υπουργείου, θα ήταν ιδιαίτερα άκομψη.
Όμως η επικοινωνιακή προσπάθεια δεν στέφεται πάντοτε με επιτυχία. Έτσι το ταλαίπωρο υπουργείο Δικαιοσύνης απέκτησε τον πομπώδη τίτλο: «Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων». Μπορεί η διαφάνεια και η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων να αποτελεί αίτημα της εποχής αλλά μεγαλύτερη αυτοκριτική από τον ίδιο τον τίτλο του υπουργείου δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Είναι δυνατόν να υπάρχει δικαιοσύνη χωρίς διαφάνεια και προστασία των όποιων δικαιωμάτων; Φαίνεται ότι γίνεται αφού και η ίδια η κυβέρνηση νιώθει την ανάγκη να τα συμπεριλάβει σε ενιαίο τίτλο διαχωρίζοντας τις έννοιες μεταξύ τους.
Εκεί όμως που η επικοινωνιακή προσπάθεια παίρνει διαστάσεις κωμωδίας είναι η μετονομασία του αμαρτωλού «Δημόσιας Τάξης» σε «Προστασίας του Πολίτη».
Το γιατί είναι κατανοητό σε όλους. Όμως αυτή η διαστροφή της πραγματικότητας είναι τόσο ακραία – και γελοία - που κινδυνεύει να ανατινάξει όλο το υπόλοιπο επικοινωνιακό εποικοδόμημα στον αέρα. Αφού ακόμα και η χρήση της «διπλής γλώσσας», έχει κάποτε τα όριά της.
Κώστας Ευθυμίου
ΥΓ. Δεν πρόλαβαν να γραφούν αυτές οι γραμμές και άλλο ένα έγκλημα προστέθηκε στη μεγάλη λίστα της ΕΛΑΣ. Μετανάστης από το Πακιστάν μετά τον τριήμερο βασανισμό του στο ΑΤ Νίκαιας άφησε την τελευταία του πνοή. Τα επικοινωνιακά κόλπα δεν επαρκούν για να αποκρύψουν τη ζοφερή πραγματικότητα.
