Στάση στο Χαλάνδρι

Δεκαεννέα μέρες μετά. Τα Χριστούγεννα τελικά δεν ανεβλήθησαν όπως το ήθελε ένα σύνθημα γραμμένο στο βάθρο που στήθηκε για τις χριστουγεννιάτικες εκδηλώσεις του Δήμου Χαλανδρίου στην Κεντρική πλατεία. Οι καταλήψεις η μια μετά την άλλη κλείνουν, οι διαδηλώσεις αραιώνουν, οι φωτιές σβήσαν.

Καιρός για ένα πρώτο πρόχειρο απολογισμό. Δυόμισι βδομάδες που έφεραν την χώρα μας στο κέντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος. "Η χώρα μας έγινε θέαμα και αποκρουστική  εικόνα σ' ολόκληρο τον κόσμο" γράφει το κύριο άρθρο του "Κόσμου του Επενδυτή" στις 13-12-2008."Οι φίλοι μου εκεί στην Ελλάδα είμαι σίγουρος ότι μας έδωσαν το παράδειγμα, μας ενέπνευσαν. Για μια ακόμη φορά οι Έλληνες ενέπνευσαν τον κόσμο" γράφει σ' ένα e-mail ο Νικολα Κάστρο φοιτητής από την Μποκοτά της Κολομβίας ("Καθημερινή" 21-12-2008). Για λίγες μέρες η καρδιά του κόσμου χτυπούσε στην Ελλάδα. Πάνω μας στράφηκαν όλα τα βλέμματα. Αρκετών με φόβο των περισσότερων με ελπίδα. Και αυτή την φορά δεν επρόκειτο για το  υπερθέαμα μιας Ολυμπιάδας αλλά για κάτι το πραγματικά σπουδαίο και σημαντικό, κάτι που οδήγησε το CNN να προτάξει την ανταπόκριση για τις ταραχές στην Αθήνα από το ρεπορτάζ για την ομιλία του Ομπάμα πάνω στην οικονομική κρίση, κάτι που έσπρωξε τον κόσμο να διαδηλώνει έξω από τις ελληνικές πρεσβείες και προξενεία από το Μεξικό και την Αργεντινή μέχρι την Ρωσία, από το Πίτσμπουργκ των ΗΠΑ, το Λονδίνο, την Ισπανία, την Γαλλία ως το Βερολίνο. Από την εποχή της δικτατορίας είχε να εκδηλωθεί σε τέτοια έκταση η διεθνής αλληλεγγύη.

Όλοι συμφωνούν ότι ζήσαμε τις πιο σοβαρές κοινωνικές συγκρούσεις τουλάχιστον από την μεταπολίτευση και μετά. Το αίμα του δεκαπεντάχρονου έδωσε την σπίθα. Οι διαδηλώσεις και οι συγκρούσεις που πήραν τέτοια έκταση και συνεπείραν τους νέους σε όλο τον κόσμο αποκτούν ένα επιπλέον ενδιαφέρον γιατί αποτελούν την πρώτη εκδήλωση γενικευμένης λαϊκής δυσαρέσκειας στο νέο τοπίο όπως αυτό διαμορφώνεται με την παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το περασμένο φθινόπωρο. Γι' αυτό οι ελίτ τρέμουν και οι απο κάτω γεμίζουν ελπίδες.

Το μεγάλο βάρος των κινητοποιήσεων το σήκωσαν κυρίως οι μαθητές, πήραν μέρος επίσης νεαροί άνεργοι, μετανάστες δεύτερης γενιάς, νέοι με ευκαιριακή απασχόληση, φοιτητές κτλ. Οι εργαζόμενοι έβλεπαν το κίνημα με συμπάθεια και αυτό αποτυπώθηκε με σαφήνεια στις δημοσκοπήσεις ("Καθημερινή, 14-12: το 60% των ερωτηθέντων χαρακτηρίζει τα γεγονότα ως κοινωνική εξέγερση, το 60% θεωρεί τις διαδηλώσεις μαζικό φαινόμενο και όχι έργα μιας μικρής μειοψηφίας, το 35% θεωρεί ότι το σημαντικό γεγονός ήταν ο θάνατος του δεκαπεντάχρονου και όχι οι καταστροφές. "Βήμα",21-12: Η ελπίδα είναι το συναίσθημα που δίνουν οι κινητοποιήσεις για το 34,8% και η αισιοδοξία για ένα άλλο 15,1%, το 43,2% θα παρότρυνε τα παιδιά του να πάρουν μέρος στις κινητοποιήσεις.) Η στάση της κοινωνίας ήταν σαφώς διαφορετική από ότι 23 χρόνια πριν κατά τις βίαιες διαδηλώσεις που ακολούθησαν την δολοφονία του επίσης δεκαπεντάχρονου Μ. Καλτεζά. Όμως οι εργαζόμενοι δεν πήραν μέρος οι ίδιοι στις κινητοποιήσεις, όγκος των εργατικών συλλαλητηρίων στις 10-12 απήχε από εκείνο τον διαδηλώσεων για το ασφαλιστικό λίγα χρόνια πριν. Το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας συμμετείχε σ' αυτήν την φάση στα γεγονότα δι' αντιπροσώπων.

Παρά την αμφισβήτηση συνολικά του πολιτικού συστήματος δεν είχαμε επαναστατική κατάσταση, κρίση που θα απειλούσε από μόνη της στα σοβαρά το αστικό καθεστώς. Πρόκειται για ένα σταθμό σε μια πορεία που έχει πίσω της τουλάχιστον τους Ζαπατίστας, το Σιάτλ και την Γένοβα, το Λος Άντζελες και τα Γαλλικά προάστια. Μια πορεία με επιβραδύνσεις και άλματα, επιταχύνσεις και πισωγυρίσματα, υφέσεις και εξάρσεις, ξαφνικές αναζωπυρώσεις και περάσματα στην νηνεμία. Αυτή η πορεία έχει πολλές διακλαδώσεις, παράλληλους δρόμους,  διασταυρώσεις και υπόγειες διαδρομές. Σήμερα η Ελλάδα, αύριο η Ιταλία και η Γερμανία, μεθαύριο ίσως πάλι η Ελλάδα και όλοι μαζί συναντιούνται οι πανευρωπαϊκές ή παγκόσμιες δράσεις. Είναι η πορεία στο σύνολό της που αξίζει το ενδιαφέρον μας, που αποτελεί απειλή για το καθεστώς^. έξω απ’ αυτήν, τα πρόσφατα γεγονότα δεν είναι παρά σαν τις "ταραχές για τα  τρόφιμα", που συγκλόνιζαν κάθε τόσο την Ευρώπη πριν την βιομηχανική εποχή, δηλαδή ξεσπάσματα όχι βέβαια τυφλά και άλογα, αλλά αδύναμα να ενοποιηθούν διανοίγοντας μιαν άλλη κοινωνική προοπτική.

Οι εξεγερμένοι νέοι κατηγορήθηκαν για ένδεια πολιτικών στοχεύσεων και διεκδικήσεων και  έτσι επιχειρήθηκε να εξηγηθεί η υποτιθέμενη προσφυγή στην τυφλή βία και τις καταστροφές. Ένα τέτοιο κενό φαίνεται ότι διέγνωσαν και οι οργανώσεις της λεγόμενης επαναστατικής αριστεράς και έσπευσαν "να δώσουν πολιτικό προσανατολισμό στο κίνημα" με αιτήματα όπως 1400 ευρώ επίδομα ανεργίας σε όλους χωρίς προϋποθέσεις κ.α. Μερικοί αντιπαραθέτουν τους πολιτικοποιημένους νέους των κινημάτων της δεκαετίας του 60 με τους καταστροφείς "που βουλιάζουν μέσα στο ένστικτο του Θανάτου' (Κ.Τσουκαλάς, Βήμα 14-12-2008). Όμως ούτε οι εξεγερμένοι του Μάη κατάφεραν να καθορίσουν και να κατευθύνουν συνειδητά τις διαδικασίες που πυροδότησε το εγχείρημα τους. Και η εμπειρία της γενιάς της μεταπολίτευσης, όπως και  των οργανώσεων της αριστεράς που κινούνται στον απόηχό της, δείχνει ότι το να μιλάει κανείς πολύ για τα πολιτικά και να αναφέρεται συχνά στο έργο των επαναστατών στοχαστών δεν είναι  πάντα ο καλύτερος δείχτης για το επίπεδο της πολιτικοποίησης του.

Η ποίηση του κινήματος ίσως δεν είναι ακόμα στο ύψος που θα θέλαμε όμως δεν είναι καθόλου αμελητέα, διατυπώθηκε ακριβώς εκεί που το κίνημα έδρασε πέρα από τον "σχεδιασμό" των επίδοξων πρωτοποριών. Ενώ το βράδυ της Κυριακής 7-12 προσπαθούσαμε να ανιχνεύσουμε την πιθανή συνέχεια όλοι ξαφνιαστήκαμε το πρωί της Δευτέρας ακούγοντας από ραδιόφωνα ή από sms που έστελναν φίλοι και γνωστοί ότι μέχρι και τις πιο απομακρυσμένες γειτονιές της Αθήνας, σε όλη τη χώρα γίνονταν διαδηλώσεις, αποκλεισμοί δρόμων, επιθέσεις σε  αστυνομικά τμήματα από δεκάδες χιλιάδες μαθητές. Ποιός μπορεί να ισχυριστεί ότι τα οργάνωσε όλα αυτά; Και μετά τους εμπρησμούς επιλεγμένων στόχων την Κυριακή και την Δευτέρα που επέβαλαν την τόσο κρίσιμη για το κίνημα διεθνή δημοσιότητα, ποιός σχεδίασε την αναγκαία στροφή του κινήματος σε πιο ειρηνικές και στοχοθετημένες δραστηριότητες καθώς κινδύνευε να αποξενωθεί από την κοινωνία; Ποιός ήταν αυτός ο φωτισμένος εγκέφαλος; Χιλιάδες απλοί αλλά νοήμονες, έμφρονες άνθρωποι, τα ανήλικα παιδιά που δεν είχαν καμία πολιτική εμπειρία ούτε οργανωμένες πολιτικές διασυνδέσεις. Οι νέες τεχνολογίες εκτράπηκαν από τους σκοπούς τους και οικειοποιήθηκαν σε μια πρωτόγνωρη κλίμακα από το κίνημα. Έτσι μέσα σε λίγες ώρες συντελέστηκε η αυτοοργάνωση δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων και νέοι από τις πέντε ηπείρους έκαναν δικές τους τις διαδηλώσεις στους δρόμους των πόλεων της χώρας μας. Ένας νέος διεθνισμός στην πράξη.

Τα γεγονότα ξεπέρασαν όλες τις πολιτικές οργανώσεις όχι μόνο γιατί ήταν ανεπαρκείς σαν πολιτικές πρωτοπορίες αλλά γιατί αυτή είναι η τύχη κάθε πρωτοπορίας σε μια αληθινά εξεγερσιακή κατάσταση: να ξεπερνιέται από τα γεγονότα. Η πολιτική οργάνωση υπάρχει μέσα στην δυναμική των γεγονότων σε αλληλεπίδραση μαζί τους. Οι εξεγέρσεις δεν είναι "κατασκευές", δεν φτιάχνονται.

Και τα περιστατικά από την καθημερινότητα της εξέγερσης, ακόμη και μερικά μεμονωμένα γεγονότα δεν στερούνται σημασίας. Οι "μικροί" όταν συνέτασσαν τις προκηρύξεις τους έδειχναν ένα "χριστιανικό πάθος για την αλήθεια" (η διατύπωση του Νίτσε), δεν είχε θέση καμία υπερβολή ή ανακρίβεια. Η αριστερή προπαγάνδα αντίθετα συχνά δεν σέβεται την αλήθεια, το μόνο που καταφέρνει να παγιδεύει είναι τις οικείες της ηγεσίες. Όταν οι καταληψίες του ΚΕΠ Χαλανδρίου (κέντρο εξυπηρέτησης πολιτών) οργάνωναν με δικά τους μέσα την μεταφορά των ηλικιωμένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες στα άλλα ΚΕΠ για να εξυπηρετηθούν, δεν έδιναν ένα μάθημα στο συνδικαλιστικό κίνημα για το πως πρέπει να δένονται οι κινητοποιήσεις και οι απεργίες με την εξυπηρέτηση των αναγκών της κοινωνίας; Την ίδια ώρα οι επίδοξες πρωτοπορίες που εδώ και πάνω από 15 χρόνια πλειοδοτούν για το νέο εργατικό κίνημα και ανήγαγαν σε θέμα στρατηγικής διαφοροποίησης τις χωριστές πορείες και συγκεντρώσεις, άφηναν στην τύχη τους τους καταληψίες της ΓΣΕΕ. Ενώ η Αριστερά αντιμετωπίζει τα ζητήματα της θρησκείας και της εκκλησίας με την προσφυγή σε ένα φθηνό, χυδαίο, λαϊκίστικο αντικληρικαλισμό οι καταληψίες έπειθαν τους παπάδες να ανοίξουν τα μορφωτικά κέντρα των εκκλησιών στις κινηματικές διαδικασίες στο μοντέλο της Λατινικής Αμερικής.

Μια ολοκληρωμένη πρόταση από την πλευρά του κινήματος δεν θα ήταν τίποτα λιγότερο από ένα σχέδιο για να αντιμετωπιστεί η παγκόσμια (οικονομική, περιβαλλοντική, πολιτισμική κτλ) κρίση με ένα πρόγραμμα που θα υπερασπίζεται τα δικαιώματα των από κάτω δηλαδή με ένα πρόγραμμα ρήξης με τον καπιταλισμό και οικοδόμησης μιας άλλης κοινωνίας. Ποίος έχει ένα τέτοιο σχέδιο σήμερα; Είναι θεμιτό να το απαιτούμε από τους δεκαπεντάχρονους και τους εικοσάχρονους; Ακόμα και αν ένα σοβαρό επιστημονικό-θεωρητικό επιτελείο είχε προχωρήσει στην επεξεργασία ενός τέτοιου προγράμματος, δεν θα επρόκειτο παρά για ένα από τα πολλά δυνατά προσχέδια το οποίο θα είχε πολύ δρόμο να διανύσει μέσα στο κίνημα για να γονιμοποιηθεί, ν' αναπτυχθεί να γίνει μάχιμο πρόγραμμα και πολιτικό κεκτημένο. Τέτοια προγράμματα δεν βγαίνουν σε γραφεία και σπουδαστήρια. Και δεν αποτελούν πρόγραμμα οι κατάλογοι με κάθε είδους αιτήματα, τους οποίους καταθέτουν για να κάνουν το καθοδηγητικό τους χρέος οι οργανώσεις της άκρας αριστεράς. Δεν είναι οδηγός για δράση, ούτε αποδίδουν παραδειγματικά το πρόταγμα μιας άλλης κοινωνίας, ούτε καν την φυσιογνωμία μιας λαϊκής κυβέρνησης τύπου Ε.Μοράλες ή Τσάβες. Δεν αποκαλύπτουν την βαρβαρότητα του καπιταλισμού αλλά μόνο την προγραμματική φτώχεια των συντακτών τους.

Ωστόσο το κεντρικό εν τοις πραγμάσι σύνθημα του κινήματος "μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι" δείχνει τα όρια της ποίησης του, τα όρια του. Η ποίηση του κινήματος θ' αναδυθεί σ' όλο της το μεγαλείο μέσα σε μια διαρκή, αλλά με συνέχειες και ασυνέχειες, επαναστατική διαδικασία. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να συγκροτηθεί η συνείδηση, να αποκτηθούν δεξιότητες, να αρθρωθούν προγράμματα, να στηθούν νέοι θεσμοί, να διατυπωθούν συνθήματα όπως εκείνα τα παλιά -π.χ. "γη και ελευθερία"- που σε καθημερινές απλές λέξεις συμπύκνωναν οράματα, αξίες και κοσμοαντιλήψεις, έκαναν απτό το ίδιο το άπειρο και μετέδιδαν στον καθένα που τις πρόφερε ή τις άκουγε το ρίγος και το άγγιγμα του Απόλυτου. Τέτοια συνθήματα ακόμα και όταν διατυπώνονται από ένα φωτισμένο επιτελείο -και όταν η κοινωνία τα χρειάζεται βγάζει τέτοια επιτελεία- είναι το προϊόν της έμπνευσης που δημιουργείται στην δίνη του κινήματος και όχι εύστοχες διατυπώσεις που εκλαϊκεύουν για τις μάζες το από τα πριν σχεδιασμένο πολιτικό πρόγραμμα που απορρέει από την ορθή επιστημονική ανάλυση που έχει ήδη κάνει το κόμμα.

Ο δημιουργικός αυθορμητισμός και η αυτονομία του κινήματος χρειάζονται και τις πιο παραδοσιακές μορφωτικές διεργασίες, την κουλτούρα του γραπτού λόγου. Σήμερα ο παιδαγωγός του πλήθους έχει μια πρωτεϊκή μορφή και δεν είναι πια ο κομματικός συλλογικός διανοούμενος. Μιλάμε για μια οριζόντια δικτύωση μορφωτικών και πολιτιστικών θεσμών με τις πολιτικές και κοινωνικές πρακτικές. Η αυτονομία του κινήματος χρειάζεται επίσης τις πολιτικές οργανώσεις για να συνδέουν τα νήματα και να αποκαθιστούν τις συνέχειες.

Η άκρα αριστερά κατά τα πρόσφατα γεγονότα αρπάχτηκε από την ουρά του κινήματος. Κάθε οργάνωση έκανε ότι μπορούσε αλλά οι σοβαρές χρόνιες αδυναμίες έθεσαν τα όρια. Ο ΣΥΡΙΖΑ έσπασε την εθνική ομοψυχία εναντίον του κινήματος και αυτό είναι θετικό για το ίδιο το κίνημα. Όμως έτσι δεν επιτρέπονται πλέον στην άκρα αριστερά οι εύκολες διαφοροποιήσεις στο επίπεδο ενός ανέξοδου βερμπαλισμού. Κάθε δυσκολία είναι και μια ευκαιρία όταν βέβαια δεν οδηγεί απλά στην άρνηση της πραγματικότητας. Θα δούμε την κατάσταση ως έχει αντί να αυτοαπονέμουμε στον εαυτό μας τον ρόλο της πρωτοπορίας; Διαφαίνονται οι δυνατότητες και οι προϋποθέσεις και βεβαίως οι προθέσεις για την επανίδρυση της ριζοσπαστικής αριστεράς;

Για μια ελευθεριακή αριστερά που θα υπερβαίνει συνενώνοντας στα αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ ό,τι καλύτερο έχει δώσει ο ακροαριστερός, ο αναρχικός και ο οικολογικός χώρος;

Και όλα αυτά ενώ το κοινωνικό τοπίο μετά την πρόσφατη κρίση είναι ρευστό και η επερχόμενη οικονομική ύφεση απειλεί να ανατρέψει ισορροπίες και συνθήκες δεκαετιών, ενώ στην κεντρική πολιτική σκηνή οι Καραμανλής - Παπανδρέου πιέζονται προς τα δεξιά από το μαύρο μέτωπο του νόμου και της τάξης (ΛΑΟΣ, οι μητσοτακικοί της Ν.Δ., οι "εκσυγχρονιστές" του ΠΑΣΟΚ, ΚΚΕ, η εκδοτική ομάδα του συγκροτήματος Λαμπράκη κ.α.) Τι θα γίνει αν η "κυβέρνηση των δολοφόνων" πέσει από τα δεξιά;

Γιορτάζουν τα Χριστούγεννα. Τα δικά μας δεν ήρθαν ακόμη, μόνο ένας σπασμός του τοκετού, μια σύντομη άνοιξη μέσα στον Δεκέμβρη η οποία για να έρθει χρειαζόταν να χυθεί το αίμα ενός αθώου θύματος, ακριβώς όπως και στην "Ιεροτελεστία της Άνοιξης" το μουσικό έργο με το οποίο ο Στραβίνσκι χαιρέτισε την έλευση του 20ου αιώνα