Στάση στο Χαλάνδρι

Όχι, ο τίτλος δεν είναι τυπογραφικό λάθος! Προσπαθεί απλώς να αποτυπώσει τις ανησυχίες ενός 16άρη που βγαίνει στο δρόμο και παίρνει το μέλλον στα χέρια του. Τι  θα μπορούσε να είναι στη θέση των αποσιωπητικών; Το σχολείο; Η οικογένεια; Η αστυνομία; Κάτι ακόμα; Ή μήπως όλα μαζί;

Πολλοί υμνούν, ή και απεχθάνονται, τον εκρηκτικό ψυχισμό της νεολαίας. Λίγο το αίμα που βράζει, λίγο οι ορμόνες που κάνουν πανηγύρι, λίγο η άγνοια του κινδύνου, λίγο ο αυθορμητισμός, λίγο ο πρωτόλειος τρόπος σκέψης, όλα αυτά μαζί συνθέτουν ένα εύφλεκτο πεδίο! Η νεολαία είναι σαν ηφαίστειο. Τον περισσότερο καιρό μένει ανενεργό και μοιάζει ακίνδυνο. Αρκεί όμως το παραμικρό ταρακούνημα σαν αφορμή, για να ξεσπάσει η συσσωρευμένη ενέργεια που για καιρό την καταπιέζει. Και τότε η έκρηξη έρχεται να δώσει ένα γερό μήνυμα στην κοινωνία που θα αφήσει για καιρό το αποτύπωμα της. Ποια είναι όμως τα συστατικά του εκρηκτικού μείγματος της τωρινής εξέγερσης των μαθητών;

Ανυπαρξία ελεύθερου χρόνου

Ζωτικό στοιχείο για μια καθημερινότητα με νόημα και ουσία είναι ο ελεύθερος χρόνος. Γεγονός που ισχύει για κάθε ηλικία, πόσο μάλλον δε για την εφηβική – την πιο δημιουργική φάση της ζωής κάθε ανθρώπου, τη φάση που βάζει κανείς τα θεμέλια της προσωπικότητας του, μα και του μέλλοντος του, και που είναι η μετάβαση προς την ενηλικίωση. Ο ελεύθερος χρόνος είναι αυτός που εξασφαλίζει τη δυνατότητα να ανακαλύψεις τον εαυτό σου, να βρεις τι σε γεμίζει, και όταν το βρεις να ασχοληθείς με αυτό. Ο ελεύθερος χρόνος είναι αυτός που σου επιτρέπει να κοινωνικοποιηθείς, να είσαι συνεπής στις ανάγκες μιας φιλίας, να χαρείς μια ερωτική σχέση. Ο ελεύθερος χρόνος είναι αυτός που σου δίνει την ευκαιρία να «ψαχτείς» πολιτισμικά, να γνωρίσεις την τέχνη, την πολιτική, να αθληθείς. Ο ελεύθερος χρόνος είναι αυτός που παρέχει τη δυνατότητα να χαλαρώσεις, να ξεκουραστείς, να ξεχαστείς, να κοιμηθείς, να πας για έναν καφέ. Στο μέσο μαθητή ο ελεύθερος χρόνος δεν είναι καν πολυτέλεια. Είναι μάλλον έννοια άγνωστη! Αλλά ακόμα και όταν με τρόπο μαγικό τον βρει, οι δυνατότητες που του δίνονται για να τον διοχετεύσει είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Τα μέσα άθλησης, ψυχαγωγίας και πολιτισμού δε βρίσκονται σε κάθε γειτονιά και το κόστος πολλές φορές είναι απαγορευτικό.

Προοπτικές και όνειρα

Όπως είναι κοινώς αποδεκτό, ο πιο σκληρά εργαζόμενος έλληνας είναι ο μέσος μαθητής. Σχολείο, φροντιστήριο, ξένες γλώσσες, μουσική, διάβασμα κλπ συνθέτουν ένα ασφυκτικό καθημερινό ωράριο. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η απουσία ελεύθερου χρόνου είναι καταστροφική για έναν νέο. Όμως αν η προσπάθεια, ακόμα και αν είναι εξαντλητική, δίνει μια προοπτική για το μέλλον, είναι μια θυσία που ο νέος θα ήταν διατιθέμενος να κάνει. Πασχίζει για να μπει στο πανεπιστήμιο, ακούει το παραμύθι από γονείς και καθηγητές ότι μια καλή σχολή είναι το κόκκινο χαλί για ένα μέλλον στρωμένο με ροδοπέταλα, όμως αυτό που βιώνει εξ αντανακλάσεως από τον κοινωνικό του κύκλο, είναι μία πραγματικότητα εξαιρετικά διαφορετική. Πτυχία χωρίς επαγγελματικό αντίκρισμα, ανεργία, ετεροαπασχόληση, πρώτος μισθός ντροπής (όλοι έχουμε ακούσει για τη γενιά των 700ευρώ), εξαντλητικά ωράρια, αύξηση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης, ανασφάλιστη εργασία, συνθέτουν το τοπίο το οποίο αντικρίζει ο νέος στα πρώτα βήματα της επαγγελματικής του σταδιοδρομίας. Την κατάσταση αυτή ο μαθητής την αντιλαμβάνεται και νιώθει την κοροϊδία και τον εμπαιγμό στον απόλυτο βαθμό από μια τόσο μικρή ηλικία. Ένα τραγούδι λέει: «αξίζει φίλε, να υπάρχεις για ένα όνειρο, και ας είναι η φωτιά του να σε κάψει». Όταν το όνειρο είναι εφιάλτης, αξίζει κανείς να «κάψει» κανείς τα πιο όμορφα του χρόνια χωρίς να προσμένει κάτι, χωρίς να βλέπει ένα φως στο τούνελ;

Εκπαιδευτικό σύστημα

Είναι κοινή ομολογία ότι το εκπαιδευτικό σύστημα αδυνατεί να εκφράσει τους μαθητές, να αναπτύξει τη δημιουργικότητα τους, να αντιληφθεί τα πλούσια εσωτερικά τους κοιτάσματα και να τους βοηθήσει να τα εξωτερικεύσουν. Θα περίμενε κανείς ότι με τόσο φόρτο εργασίας για τους μαθητές η Ελλάδα θα είχε γεμίσει μικρούς «Αϊνστάιν» και «Μότσαρτ». Δύο ενδεχόμενα υπάρχουν, είτε οι έλληνες νέοι δεν είναι τελικά τόσο έξυπνοι (προσέγγιση που μοιάζει αστεία, αν όχι χυδαία), είτε το εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι προσανατολισμένο σωστά. Όταν όλη η εκπαιδευτική λειτουργία επικεντρώνεται στο πως θα μάθει στον νέο να παπαγαλίζει, να ακολουθεί πεπατημένους δρόμους σκέψης και να αποστηθίζει τρόπους επίλυσης προβλημάτων τότε κάτι πάει στραβά. Μέλημα του εκπαιδευτικού συστήματος πρέπει να είναι η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, η αφαιρετική ικανότητα, η συναισθηματική έκφραση, η μεταλαμπάδευση γνώσεων που θα είναι χρήσιμες για την κοινωνικοποίηση τους, η ανακάλυψη της γοητείας των επιστημών, η γνωριμία με τα σύγχρονα καλλιτεχνικά ρεύματα. Όπως πολύ γλαφυρά διατυπώνει ο Μάνος Χατζιδάκις:

«Και πρώτ’ απ’ όλα, τι εννοούμε λέγοντας παιδεία;

Την πληροφορία, την τεχνική, το δίπλωμα εξειδίκευσης ποτ εξασφαλίζει γάμο, αυτοκίνητο κι ακίνητο, με πληρωμή την πλήρη υποταγή του εξασφαλισθέντος , ή , την πνευματική και ψυχική διάπλαση ενός ελευθέρου ανθρώπου, με τεχνική αναθεώρησης κι ονειρικής δομής, με αγωνία απελευθέρωσης και με διαθέσεις μιας ιπτάμενης φυγής προς τα’ άστρα;

Αυτή την δεύτερη παιδεία την αποσιωπούν και δεν την δίνουν δωρεάν. Γιατί δεν συντηρεί και δεν υπηρετεί συστήματα. Αντίθετα, τα ελέγχει, τα αναθεωρεί και τα’ αποδυναμώνει.»

Κατάσταση στο σπίτι

Μαζί με όλα τα παραπάνω έρχεται να προστεθεί η κατάσταση που βιώνει ο νέος στο σπίτι του. Όταν βλέπει τους γονείς του να πασχίζουν να τα βγάλουν πέρα, να δουλεύουν εξαντλητικά ωράρια, να μην έχουν χρόνο να δουν το παιδί τους, και όταν το βλέπουν η κόπωση από τη δουλεία να μην τους επιτρέπει να αφοσιωθούν στο παιδί τους, να του δίνουν σφιγμένοι χαρτζιλίκι, να ζουν με τον φόβο της ανεργίας, τι συναισθήματα να γεννούνται άραγε στο παιδί αυτό; Ένας νέος όταν αντιμετωπίζει μια σκληρή πραγματικότητα από τόσο μικρή ηλικία, και ξέρει ότι όσο και να προσπαθήσει η προοπτικές για να ξεφύγει από την κατάσταση αυτή είναι εξαιρετικά περιορισμένες δεν έχει άλλο δρόμο, παρά να εξεγερθεί.

Ενδεχομένως η κατάσταση που περιγράφω να φαίνεται μίζερη και μηδενιστική. Ελπίζω να κάνω λάθος. Αλλά ακόμα και να μην κάνω, η νεολαία αποδεικνύει ότι είναι εδώ, ώριμη και διατιθέμενη να αλλάξει μια πραγματικότητα που την καταπιέζει και βάζει χαλινάρια στα όνειρα της. Και για να κλείσω, όπως άρχισα, με ένα στίχο του Σαββόπουλου:

«Κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ»!

Ας μη μείνουμε παρατηρητές, αλλά ας μπούμε και εμείς στο “παιχνίδι”…